Snáithe: Éisteacht
Snáithaonad: Ag cothú spéise
Ba chóir go gcuirfí ar chumas an pháiste
- éisteacht leis an nGaeilge á húsáid go teagmhasach neamhfhoirmiúil mar ghnáththeanga chumarsáide an ranga agus na scoile
- éisteacht le cuairteoirí chuig an rang
ag caint faoi ábhair ghinearálta
seanchas
eolas faoin gceantar
- éisteacht gan bhrú le hábhar tarraingteach
dánta, rabhlóga, scéalta, amhráin
ábhar dúchasach (ón gceantar áitiúil
Gaeltachta)
- éisteacht le guthanna eile chomh maith leis an múinteoir agus iad a thuiscint
cláir oiriúnacha ar TG4 agus ar RTÉ
físeáin d’ábhair éagsúla
irischláir, cláir spóirt agus staire, nuacht
agus aimsir, fógraí
tráth na gceist, drámaí
clár cócaireachta, míreanna as cláir eolais
téipeanna éisteachta agus dlúthcheirníní
rockamhráin agus ceol tíre Gaeilge
- rogha a dhéanamh ó am go ham faoin ábhar éisteachta.
Snáithaonad: Ag tuiscint teanga
Ba chóir go gcuirfí ar chumas an pháiste
Cumas agus muinín
- éisteacht go muiníneach agus an chaint a thuiscint le cabhair leideanna éagsúla
geáitsí
na súile, an aghaidh
béim agus tuin na cainte
guthanna difriúla a chloisteáil
- na canúintí éagsúla a aithint
- cluichí éisteachta a imirt
éisteacht agus tomhas
tráth na gceist
- páirt a ghlacadh i ngníomhaíochtaí éisteachta a léiríonn tuiscint
éisteacht agus clárú eolais
éisteacht agus breacadh nóta
éisteacht agus leanúint treoracha
cluichí páirce agus clóis
gluaiseacht le ceol
aithint agus idirdhealú a dhéanamh ó
chur síos taifeadta
scéal a insint ó shraith fuaimeanna
- éisteacht aireach ghníomhach a chothú trí ghníomhaíochtaí a dhéanamh bunaithe ar cheist
réamhcheisteanna, ceisteanna le linn
éisteachta, iarcheisteanna
- éisteacht le foghraíocht cheart i gcleachtaí struchtúrtha, i ndánta agus in amhráin
idirdhealú a dhéanamh idir fuaimeanna na
Gaeilge agus fuaimeanna an Bhéarla
fuaimeanna an cheantair agus canúintí eile
Samhlaíocht agus mothúcháin
- taitneamh a bhaint as rithim agus as fuaimeanna i ndánta, in amhráin agus i gceol
cnaguirlisí, damhsa cruthaitheach, mím
- éisteacht le treoracha ón múinteoir chun na mothúcháin agus na céadfaí a léiriú le mím nó le pictiúr
- éisteacht leis an nGaeilge i gcomhthéacsanna cultúrtha
féile drámaíochta scoile nó áitiúil
freastal ar sceitsí agus ar dhrámaí
ceol na hÉireann, sean agus nua
scéalta áitiúla béaloidis
cora cainte
samhlacha dúchasacha
féilte na bliana—lá an phátrúin.
Snáithe: Labhairt
Snáithaonad: Ag cothú spéise
Ba chóir go gcuirfí ar chumas an pháiste
- an Ghaeilge a labhairt go teagmhasach neamhfhoirmiúil sa seomra ranga, sa scoil agus chun gnáthriachtanais chumarsáide a chomhlíonadh
- plé ag leibhéal simplí faoi ghnéithe d’fheasacht teanga
comparáid a dhéanamh idir na canúintí
comparáid a dhéanamh le comhréir an
Bhéarla
staid na Gaeilge sa Ghaeltacht
- an Ghaeilge a labhairt i gcomhthéacsanna cultúrtha
samhlacha a úsáid i gcomhthéacs
féilte na bliana
cora cainte
agallaimh bheirte
logainmneacha an cheantair agus in Éirinn
- rogha a dhéanamh ó am go ham faoin ábhar cainte.
Is féidir spéis na bpáistí a chothú freisin trí dhánta, amhráin, sceitsí, agus drámaí. Féach Ag úsáid teanga: Samhlaíocht agus mothúcháin thíos.
Snáithaonad: Ag úsáid teanga
Ba chóir go gcuirfí ar chumas an pháiste
Cumas agus muinín
- úsáid a bhaint as leideanna éagsúla chun cabhrú le cumarsáid éifeachtach a dhéanamh
- nuacht phearsanta a thabhairt
- scéalta gearra simplí a aithris, a athinsint ina f(h)ocail féin nó a chríochnú agus ceisteanna fúthu a fhreagairt
- sainfhoclóir na dtéamaí a leathnú agus a úsáid
tuairisciú, cur síos, aithint
- ábhair shuimiúla a phlé le daoine eile agus éisteacht leo le meas ar a dtuairimí
díospóireacht
dearcadh a léiriú
- cluichí teanga a imirt
cluichí comórtais
tráth na gceist
cluichí a éilíonn comhoibriú
léarscáil bhán a líonadh ó threoracha
eolas a chlárú ar ghreille
pictiúr a tharraingt nó a fhorlíonadh
cluichí foclóra
tomhais thraidisiúnta
- suirbhéanna a dhéanamh agus tuairiscí a thabhairt
ceistiúcháin réamhullmhaithe
- páirt a ghlacadh i gcleachtaí gramadaí i gcomhthéacs cumarsáideach
briathra rialta agus neamhrialta
na gnáthaimsirí agus modhanna
an t-ainm briathartha, an aidiacht
bhriathartha
an chopail
an t-ainmfhocal
an tuiseal ainmneach agus an tuiseal
ginideach, uathu agus iolra
focail cháilitheacha: an aidiacht, an
dobhriathar
céimeanna comparáide na haidiachta
réamhfhocail a úsáid leis an alt
ar an le hurú (séimhiú in áiteanna)
sa le séimhiú (le hurú sa chaint in
áiteanna)
forainmneacha: mé, tú, sé, é, í
forainmneacha réamhfhoclacha:
orm, ort, air ...
isteach, istigh, amach, amuigh i gcomhthéacs
uimhreacha
- leathnú a dhéanamh ar abairtí simplí
abairtí a cheangal le chéile
agus, nó, ach, mar
- páirt a ghlacadh i gcleachtaí foghraíochta agus litrithe i gcomhthéacs.
Samhlaíocht agus mothúcháin
- caint faoi mhothúcháin agus faoi mhianta
- dánta a rá
rainn dhúchasacha i gcomhair cluichí
dánta nuachumtha spraíúla
filíocht chomhaimseartha ag leibhéal an
ranga
- amhráin a chanadh
amhráin aeracha le rithim agus struchtúr cinnte
lúibíní
amhráin nuachumtha an cheantair
amhráin cheol tíre
- páirt a ghlacadh i sceitsí nó drámaí don stáitse
téacsanna na ndrámaí a léamh go cúramach
ar dtús
- plé a dhéanamh ar eachtraí suimiúla i scéalta, i ndánta agus i ndrámaí
- páirt a ghlacadh i rólghlacadh agus i seiftiú i suímh éagsúla
comhoibriú idir na rannpháirtithe agus eolas
á roinnt
- súgradh le focail
rainn agus amhráin ina bhfuil curfá gan bhrí
a fhoghlaim nó a chumadh
rabhlóga
scéalta seafóideacha
seanfhocail a úsáid agus a saíocht a phlé.
Snáithe: Léitheoireacht
Snáithaonad: Ag cothú fonn léitheoireachta
Ba chóir go gcuirfí ar chumas an pháiste
- léitheoireacht a shamhlú le taitneamh trí éisteacht le scéalta agus dánta tarraingteacha á léamh os ard ag an múinteoir
- a thuilleadh taithí a fháil ar an bhfocal scríofa sa timpeallacht agus é a léamh go tuisceanach
an banc, oifig an phoist, comharthaí bóthair
- éisteacht le húdar leabhar do pháistí ag léamh a chuid saothair agus á phlé
scéalta, filíocht
- teacht ar réimse d’ábhar léitheoireachta sa leabharlann ranga nó scoile
páipéir ghrinn, irisí, leabhair eolais
miotais, finscéalta, scéalta béaloidis áitiúla
dánta nuachumtha agus áitiúla, nuachtáin
- léitheoireacht phearsanta a dhéanamh agus claonadh pearsanta a fhorbairt
- rogha a dhéanamh faoin ábhar léitheoireachta.
Snáithaonad: Ag tuiscint teanga
Ba chóir go gcuirfí ar chumas an pháiste
- a thuiscint gur gníomhaíocht í an léitheoireacht ar féidir í a roinnt le daoine eile
léamh os ard anois is arís chun téacs a
roinnt le lucht éisteachta
a s(h)aothar féin agus saothar páistí eile a
léamh
tionscadail
leabhair a mholadh agus glacadh le moltaí ó
dhaoine eile
- stór níos leithne d’fhocail phearsanta a chur le chéile i bhfoclóir
- réimse straitéisí a úsáid chun brí a bhaint as an téacs
pictiúir, comhthéacs, comhréir, focalaithint
a (h)eolas ar an domhan
- cumas géaréisteachta i leith fuaimeanna agus na litreacha a chomhfhreagraíonn dóibh a fhorbairt a thuilleadh
túschonsain, caol agus leathan ...........fill, fuil
gutaí, gearr agus fada ........................leacht, léacht
défhoghair /ai/ agus ............................adharc
............... /au/ .....................................amharc
- úsáid a bhaint as comharthaí poncaíochta mar áiseanna tuisceana
na ceannlitreacha, an lánstad, an chamóg,
an comhartha uaillbhreasa, an comhartha
ceiste
- úsáid a bhaint as eolas ar réimíreanna agus iarmhíreanna
mí/rialta, droch/íde, príomh/oide, fo/bhaile
gruaig/eadóir, tógál/aí, pictiúr/lann,
Iodáil/is
- a t(h)uiscint ar an ngramadach a úsáid chun an téacs a shoiléiriú
foircinn na mbriathra
-(e)ann, -(a)íonn, -f(a)idh, -óidh, -eoidh
foircinn na n-ainmfhocal iolra
-(a)í, -(e)anna, -(e)acha
- tuilleadh cleachtaidh ar fhuaimniú séimhiú, síneadh fada agus urú i gcomhthéacs
- a bhfuil á léamh aige/aici a thuiscint de thoradh straitéisí éagsúla
an t-ábhar a phlé
sonraí agus eachtraí ar leith a thabhairt chun
cuimhne
achoimre a dhéanamh ar an scéal
téamaí an scéil a thabhairt leis/léi.
Snáithaonad: Ag úsáid teanga
Ba chóir go gcuirfí ar chumas an pháiste
Cumas agus muinín
- taitneamh agus sásamh a bhaint as leabhair ghearra a léamh in aon seisiún amháin
- cluichí léitheoireachta a imirt
léamh agus leanúint treoracha
cluichí boird
puzail
- gníomhaíochtaí léitheoireachta a dhéanamh chun léitheoireacht fheidhmiúil a chleachtadh
léamh agus aimsiú eolais
léamh agus clárú eolais
greille a líonadh
- cineálacha éagsúla téacs a léamh go tuisceanach
scéalta do dhaoine óga
cartúin agus páipéir ghrinn
míreanna eolais as fíorleabhair
an páipéar nuachta
leagan amach, ceannlínte, nuacht, tuairisc
- stíleanna éagsúla léitheoireachta a chleachtadh de réir mar a oireann dá c(h)uspóir léitheoireachta
gnáthstíl léitheoireachta
gan gach focal a thuiscint
grinnléitheoireacht
ag iarraidh gach focal a thuiscint
súil thapa chun an téacs a aithint
spléachadh chun eolas faoi leith a aimsiú
- féincheartú botún léitheoireachta nuair is léir nach bhfuil ciall le baint as an rud atá léite
- foclóir a úsáid
- na scileanna aimsithe eolais a fhorbairt
ábhar chlár an leabhair a scrúdú
foghlaim conas innéacs a úsáid
- foghlaim conas teacht ar leabhair sa leabharlann
catalóg ar chártaí agus ar ríomhaire
ord aibítre a úsáid
údar agus teideal an leabhair
- úsáid a bhaint as teicneolaíocht an eolais mar fhoinse léitheoireachta de réir mar a oireann
Samhlaíocht agus mothúcháin
- réimse leathan d’ábhar samhlaíoch a léamh
miotais, finscéal eolaíochta
- ábhair spéise a fhiosrú agus a fhorbairt trí mheán na léitheoireachta
- freagairt do dhánta, agus do phearsana agus d’eachtraí i scéalta
plé a dhéanamh orthu
scríobh fúthu
seiftiú
péinteáil
- léamh i gcomhthéacsanna cultúrtha
drámaí do dhaoine óga
focail na n-amhrán
scéalta simplí béaloidis
seanchas, piseoga.
Snáithe: Scríbhneoireacht
Snáithaonad: Ag cothú fonn scríbhneoireachta
Ba chóir go gcuirfí ar chumas an pháiste
- taitneamh agus sásamh a bhaint as gníomhaíochtaí oiriúnacha scríbhneoireachta a chothaíonn féinmhuinín
- taithí a fháil ar atmaisféar ranga a léiríonn meas ar an bhfocal scríofa agus a chuireann luach ar dhea-iarrachtaí scríbhneoireachta
saothar na bpáistí á léamh os ard
obair ar taispeáint
bailiúcháin de shaothair phearsanta
tionscadail na bpáistí
nuachtán ranga
- a thuiscint nach ionann gnásanna na cainte agus na scríbhneoireachta
- aischothú dearfach a fháil
ón múinteoir, ó na páistí eile, ó chuairteoirí
dea-iarrachtaí á n-aithint
- an múinteoir a fheiceáil ag scríobh agus ag baint sásaimh as
- rogha a dhéanamh faoi ábhar na scríbhneoireachta.
Snáithaonad: Ag úsáid teanga
Ba chóir go gcuirfí ar chumas an pháiste
Cumas agus muinín
- scríobh do léitheoirí nó d’éisteoirí éagsúla
é/í féin, an múinteoir, páistí eile,
an teaghlach, cuairteoirí
cara pinn
- cluichí scríbhneoireachta a imirt
- creatlacha réamhcheaptha a úsáid chun scéal a scríobh
- cineálacha éagsúla téacs a scríobh
nóta, cártaí, litir, teachtaireacht gutháin
oideas cócaireachta
tuairisc, alt, scéal
- scríbhneoireacht fheidhmiúil a chleachtadh trí ábhar dílis a fhorlíonadh
foirm a líonadh
litir bhuíochais
- pictiúir a úsáid mar spreagthaigh don scríbhneoireacht
- achoimre a dhéanamh ar scéal nó ar phíosa nuachta
- scéal leanúnach a scríobh
ar dtús, ansin, tar éis tamaill, ar deireadh
mar a dúirt mé, ar an lámh eile de, ach, agus
- nótaí a bhreacadh tar éis bheith ag éisteacht
scéal nó píosa eolais ón múinteoir mar obair
ullmhúcháin do thionscadal grúpa nó ranga
- dul i gcomhairle leis an múinteoir agus cabhair a lorg faoi na hearráidí scríofa agus faoi fheabhas an leagan amach
- feabhas a chur ar iarrachtaí pearsanta trí athdhréachtú
ullmhúchán, dréachtú, athléamh, athdhréachtú
athscríobh, poncaíocht, peannaireacht
eagarthóireacht le cabhair an ríomhaire
phearsanta
- comhoibriú le páistí eile
freagraí i suirbhéanna
tionscadail a dhéanamh agus a leagan amach
go néata
- úsáid a bhaint as cláir réamhullmhaithe don ríomhaire pearsanta
scéalta a chríochnú
eachtraí a chumadh agus a scríobh
pictiúir a chur in ord agus scéal a scríobh
- focail a litriú go muiníneach
an riail ‘caol le caol, leathan le leathan’ a
úsáid
- an foclóir a úsáid
Samhlaíocht agus mothúcháin
- scríobh faoi/fúithi féin go rialta
dialann phearsanta a choimeád
rudaí taitneamhacha agus greannmhara a
tharla
rudaí a chuir as dó/di agus a chuir eagla
air/uirthi
- scríobh faoi scéalta, faoi dhánta, faoi phíosaí ceoil, faoi chláir theilifíse agus faoi scannáin
an fáth ar thaitin siad leis/léi
na mothúcháin a spreag siad
- mothúcháin a léiriú trí mheán na scríbhneoireachta
- scríobh faoi eispéiris chéadfacha
gortú, pian
boladh, blas
- scríobh i gcomhthéacsanna cultúrtha
féilte ar fud an domhain.