Snáithe: Éisteacht

Snáithaonad: Ag cothú spéise

Ba chóir go gcuirfí ar chumas an pháiste

go neamhfhoirmiúil

• éisteacht leis an nGaeilge á húsáid go teagmhasach sa seomra ranga agus sa scoil
  mar theanga chaidrimh
  daoine a chur in aithne dá chéile
  mar theanga bhainisteoireachta ranga
  iarraidh ar dhuine rud éigin a
  dhéanamh
  léiriú dearcaidh phearsanta
  maithiúnas agus tacaíocht á dtabhairt
  
• éisteacht leis an nGaeilge i gcomhthéacsanna cultúrtha
  lá breithe, ócáidí speisialta, ceolchoirm

sa teagasc

• éisteacht chun brí ghinearálta a bhaint as ábhar taitneamhach
  an múinteoir ag insint scéalta agus ag léamh
  sceitsí agus dánta
  TG4 i rith an lá scoile
  físeáin d’ábhair éagsúla; irischláir, cláir
  spóirt agus staire, nuacht agus aimsir, sceitsí,
  drámaí
  ceol na hÉireann, ceol Ceilteach agus ceol
  Eorpach
  rockamhráin agus ceol tíre Gaeilge
  
• éisteacht leis an nGaeilge i gcomhthéacsanna cultúrtha
  scéalta agus béaloideas na hÉireann
  féilte na bliana, comparáid le cultúir eile
  
• rogha níos minice a fháil faoin ábhar éisteachta
  ‘Cad a bheidh againn, amhrán nó scéal?’

Snáithaonad: Ag tuiscint teanga

Ba chóir go gcuirfí ar chumas an pháiste

• éisteacht leis an nGaeilge á labhairt go fíorchumarsáideach ar na hócáidí céanna gach lá chun nathanna cainte agus foirmlí teanga a dhaingniú
  gnásanna na maidine
  ag dul abhaile
  ag imirt cluichí
  
• éisteacht le cainteoir(í), beo agus i bhfíseáin, agus an chaint a thuiscint le cabhair ó gheáitsí, ón nguth agus ón gcomhthéacs
  
• cluichí spreagúla a éilíonn éisteacht agus tuiscint a imirt
  éisteacht agus tomhas
  éisteacht agus pictiúr a tharraingt
  éisteacht agus mím a dhéanamh
  cluiche bingo
  tráth na gceist
  
• páirt a ghlacadh i ngníomhaíochtaí éisteachta a éilíonn tuiscint bhunúsach
  éisteacht agus taispeáint
  éisteacht agus clárú eolais
  éisteacht agus breacadh nóta
  éisteacht agus leanúint treoracha
  
• oiliúint bhreise i scil na héisteachta a fháil trí úsáid a bhaint as téipeanna
  réamhphlé agus réamhcheisteanna
  ceisteanna le linn éisteachta
  iarcheisteanna
  
• cumas géaréisteachta a fhorbairt a thuilleadh chun na difríochtaí idir consain loma, shéimhithe agus uraithe agus consain chaola agus leathana a thabhairt faoi deara
  Tá tuí ar thaobh an tí tuí, atá thíos sa toinn.
  Chroch mé mo chóta ar an gcrúca.
  Chaith mé scaif mar bhí an lá fuar.
  Lá breá!
  Leáigh an t-uachtar reoite
  
• éisteacht leis an múinteoir agus gníomhaíochtaí a dhéanamh a bhaineann leis na céadfaí agus na mothúcháin
  boladh, blaiseadh, feiceáil, cloisteáil,
  sásamh, míshásamh, gliondar croí, díomá
  
• fíricí nua a fhoghlaim trí éisteacht agus tuiscint.

Comhtháthú le hábhair eile
Corpoideachas: Damhsa: Ballaí Luimnigh
Stair: Staidéar áitiúil—nósanna ón traidisiún béil, leigheasanna, piseoga, scéalta áitiúla
Tíreolaíocht: Tuiscint d’áit: Logainmneacha áitiúla agus an scéal a ghabhann leo—Cill Dara, Baile Átha Luain, Dún na nGall, Tír Eoghain, Ros Comáin, Léim an Bhradáin
Ceol: Ag éisteacht agus ag freagairt: Ceol agus amhráin thraidisiúnta

Snáithe: Labhairt

Snáithaonad: Ag cothú spéise

Ba chóir go gcuirfí ar chumas an pháiste

go neamhfhoirmiúil

• an Ghaeilge a labhairt go teagmhasach sa seomra ranga agus sa scoil chun gnáthriachtanais chumarsáide achomhlíonadh

sa teagasc

• dánta a aithris
  
• amhráin a chanadh
  
• páirt a ghlacadh i ndrámaí, i sceitsí agus in agallaimh
  
• aird a thabhairt ar ghnéithe den teanga chun feasacht teanga a fhorbairt
  na leideanna neamhlabhartha
  Gaeilge tríd an mBéarla:
  clan, galore, boreen, smithereens,
  meas on ...
  Béarla tríd an nGaeilge
  mo bhicycle, boot an chairr
  comhdhéanamh focal
  leabhar/lann, eolaí/ocht, tír/eolaíocht
  
• an Ghaeilge a labhairt i gcomhthéacsanna cultúrtha
  féilte na bliana
  cluichí Gaelacha
  ceol agus damhsaí Gaelacha
  
• rogha a dhéanamh ó am go ham faoin ábhar cainte.

Snáithaonad: Ag úsáid teanga

Ba chóir go gcuirfí ar chumas an pháiste

• úsáid a bhaint as leideanna éagsúla chun cabhrú le cumarsáid éifeachtach
  
• nuacht a thabhairt
  an scoil, timpeallacht na scoile, nuacht
  náisiúnta agus idirnáisiúnta
  
• labhairt faoi/fúithi féin agus faoina g(h)náthshaol laethúil
  a c(h)aitheamh aimsire
  
• scéalta a athinsint ina f(h)ocail féin, ceisteanna a chur agus a fhreagairt fúthu, agus iad a léiriú i rólghlacadh
  
• foclóir níos leithne a úsáid
  cluichí foclóra
  focail chomhchiallacha agus fhrithchiallacha
  grúpaí focal (gréithe, troscán, sceanra)
  
• sainfhoclóir na dtéamaí a fhorbairt i gcomhthéacsanna éagsúla
  
• cluichí teanga a imirt
  pictiúr a fhorlíonadh ó threoracha ó bhéal
  déan, ná déan, tarraing, abair, ná habair
  cuir, cuirigí, ná cuirigí
  aimsiú na ndifríochtaí idir phictiúir
  suíomh, comhaireamh daoine agus rudaí
  gníomhú agus labhairt
  pictiúir a aimsiú ó chur síos
  foclóir agus focail cháilitheacha
  
• scéalta a chríochnú agus a chumadh
  
• rólghlacadh i suímh dhifriúla
  bunaithe ar na téamaí
  
• cluichí a imirt chun taithí a fháil ar ghramadach na Gaeilge
  Cé mise? nó Fiche ceist
  an chopail ‘is’ agus an briathar ‘tá’
  Cén post atá agam?
  na gairmeacha beatha
  Cé leis?
  mo, do, a, ár, bhur, a
  
• úsáid a bhaint as na suímh agus na treonna i gcluichí páirce
  ar an, idir, in aice, trasna
  isteach, istigh, amach, amuigh
  thuas, thíos, suas, síos, anuas
  
• caint faoi rudaí a tharla, a tharlaíonn agus a tharlóidh
  dhún/níor dhún mé, thit sé, nigh sé
  d’éirigh/níor éirigh tú, fuair/ní bhfuair mé
  rinne/ní dhearna tú, bhí/ní raibh sé
  dúnfaidh/ní dhúnfaidh sé, titfidh tú, nífidh
  mé, éireoidh tú, ní bheidh sé
  dúnaim, titeann sí, níonn sé, éiríonn/ní
  éiríonn sí, faigheann/ní fhaigheann sí
  bím/ní bhím, ní thugann sé
  
• cur síos ar eachtraí atá ag tarlú agus atá tar éis tarlú
  ag dúnadh, ag ní, ag éirí, ag ceannach
  ag teacht, ag rá, ag tabhairt, ag tógáil
  dúnta, nite, ceannaithe, tagtha, ráite,
  faighte, tugtha, tógtha
  
• ceisteanna a chur agus a fhreagairt
  An bhfaca? Chonaic/Ní fhaca
  Ar ith? D’ith/Níor ith
  Conas?/Cén chaoi?/Cén dóigh?
  Cathain?
  Cén fáth?/Cad chuige?
  Ar mhaith leat? Ba mhaith/Níor mhaith
  Cad a déarfá le …?
  
• réimse níos leithne rudaí a ainmniú i gcomhthéacsanna éagsúla
  uathu agus iolra
  tá an bord agus an fhuinneog glan
  tá na boird agus na fuinneoga glan
  tá Seán ag glanadh an bhoird in aice na
  fuinneoige
  
• focail cháilitheacha a úsáid le hainmfhocail agus le briathra
  an seanfhear bocht cromtha, lá breá gréine
  shiúil mé go tapa/go mall
  
• comparáid a dhéanamh
  níos glaine, is glaine, níos fearr, is fearr
  an-chliste, róchliste
  
• úsáid a bhaint as
  agam, orm, liom, fúm, díom, romham,
  chugam, uaim
  
• páirt a ghlacadh i gcluichí foghraíochta agus litrithe.

Comhtháthú le hábhair eile
OSPS: Mé féin—an domhan lasmuigh díom
Stair: Staidéar áitiúil: ‘bealach’ tríd an mbaile nó tríd an reilig áitiúil
Sloinnte:
Ó hÍcí = bhí sé in ann duine a leigheas
Mac Giolla Easpaig = mac shearbhónta an easpaig
Ó = Ua = mac mic, Ní = Iníon Uí
Tíreolaíocht: Tuiscint d’áit: Logainmneacha—cnoc, tulach, loch, bóthar, céide, ascaill
Corpoideachas: Lúthchleasaíocht: Cluichí: Damhsa
Na hamharcealaíona: Tógáil: Tógálacha a dhéanamh: Treoracha á leanúint

Snáithe: Léitheoireacht

Snáithaonad: Ag cothú spéise

Ba chóir go gcuirfí ar chumas an pháiste

• léitheoireacht a shamhlú le taitneamh trí éisteacht leis an múinteoir mar dhealéitheoir ag léamh ábhar spéisiúil léitheoireachta
  
• brí a bhaint as an bhfocal scríofa sa timpeallacht, go háirithe sa seomra ranga
  lipéid, fógraí, comharthaí
  scríbhneoireacht ar an gclár dubh
  siopaí, oifig an phoist, an banc, comharthaí
  bóthair
  
• sracfhéachaint ó am go ham ar réimse leathan d’ábhar léitheoireachta
  scéalta nuascríofa, miotais, finscéalta
  iris eolaíochta
  ailt faoi leith as nuachtáin Ghaeilge
  
• tréimhsí taoiléitheoireachta a chaitheamh i gcomhair pléisiúir
  irisí, scéalta comhaimseartha
  leabhair eolais: an timpeallacht, stair agus
  tíortha eile.

Snáithaonad: Ag tuiscint teanga

Ba chóir go gcuirfí ar chumas an pháiste

• an téarmaíocht ar leith a bhaineann leis an léitheoireacht a chloisteáil as Gaeilge agus a thuiscint
  féachaigí ar leathanach caoga a seacht!
  barr, lár, bun an leathanaigh
  tús an chéad ailt/an dara ailt
  
• an téarmaíocht bhunúsach a bhaineann le leabhair a thuiscint
  teideal, údar, clúdach cúil agus tosaigh,
  leathanach, alt, caibidil, an comhartha ceiste
  
• foclóir pearsanta níos leithne de ghnáthfhocail inléite a chur le chéile óna t(h)aithí ar théacs sa timpeallacht agus ar leabhair
  
• focal a aithint i dtéacs trí úsáid a bhaint as leideanna ón gcomhthéacs, ón gcomhréir, agus ó ghraiféimeanna
  
• straitéisí éagsúla léitheoireachta a chleachtadh
  léitheoireacht thapa
  sracfhéachaint
  spléachadh
  gnáthléitheoireacht
  grinnléitheoireacht
  
• tuiscint a fháil ar chóras fuaimeanna na Gaeilge
  guta fada agus gearr
  consan leathan agus caol
  séimhiú ar thúschonsan
  
• fuaimeanna nach bhfuil sa Bhéarla a thabhairt faoi deara
  

  na défhoghair /ua/, /ia/	fuar, bia
  /ai/ agus /au/	adharc, gabhar
  t agus d leathan agus caol tuí	doras, teach, deoch
  ch leathan agus caol	chan, cheann
  l leathan agus caol	lá, leáigh

  
  
• focail a aithint agus a rá trí iad a bhriseadh ina siollaí agus trí thógáil ar fhréamhacha focal
  mad/ra, cup/án, tiom/án/aí, tráth/nóna
  os/pid/éal
  leabhar/lann/aí, rith/fidh, bróg/a,
  bus/anna
  
• an príomhsmaoineamh a aithint
  ceisteanna a chur agus a fhreagairt
  an téacs a phlé
  anailís a dhéanamh ar an téacs.

Snáithaonad: Ag úsáid teanga

Ba chóir go gcuirfí ar chumas an pháiste

• léamh i gcomhpháirt le daoine eile
  páiste eile, an múinteoir, tuismitheoir, duine
  fásta eile
  
• léitheoireacht fheidhmiúil a dhéanamh
  treoracha do chluichí boird a leanúint,
  puzail, crosfhocail
  
• ábhar céimnithe léitheoireachta a léamh os ard agus go ciúin
  
• ábhar dílis a léamh ag leibhéal oiriúnach
  sceideal TG4
  biachláir
  oidis chócaireachta
  fógraí sa scoil
  míreanna as leabhair eolais
  
• taithí a fháil ar chineálacha éagsúla téacs
  cartúin, páipéir ghrinn
  scéalta, dánta simplí
  amchlár an ranga
  
• freagairt do phearsana agus d’eachtraí i scéal nó dán
  drámaíocht
  gníomhaíochtaí ealaíne
  plé
  scríbhneoireacht
  
• léamh i gcomhthéacsanna cultúrtha
  scéalta béaloidis agus nuascríofa
  clár an chluiche ceannais camógaíochta nó
  peile a léamh.

Comhtháthú le hábhair eile
Stair: Scéalaíocht—scéalta stairiúla i leabhair shimplithe
Tíreolaíocht: Léarscáileanna: Ainmneacha sléibhte agus aibhneacha a léamh agus a thuiscint—Sliabh, Beann, Abha, Áth, Béal Easa
Ceol: Ag éisteacht agus ag freagairt—éisteacht leis na hamhráin agus an téacs a léamh

Snáithe: Scríbhneoireacht

Snáithaonad: Ag cothú spéise

Ba chóir go gcuirfí ar chumas an pháiste

• taitneamh agus sásamh a bhaint as gníomhaíochtaí oiriúnacha scríbhneoireachta
  
• taithí a fháil ar atmaisféar ranga a léiríonn meas ar an bhfocal scríofa agus a chuireann luach ar dhea-iarrachtaí scríbhneoireachta
  obair ar taispeáint
  bailiúchán d’iarrachtaí pearsanta
  nuachtlitreacha
  irisí scoile
  
• aischothú dearfach a fháil ar obair phearsanta
  ón múinteoir, ó bhéal agus i scríbhinn
  ó pháistí eile, ó thuismitheoirí, ó chuairteoirí
  
• an múinteoir a fheiceáil ag scríobh agus ag baint sásaimh as
  
• rogha a dhéanamh faoi ábhar na gceachtanna scríbhneoireachta
  ‘Céard ba mhaith libh a scríobh, litir nó
  scéal?’

Snáithaonad: Ag úsáid teanga

Ba chóir go gcuirfí ar chumas an pháiste

• scríobh do léitheoirí nó d’éisteoirí éagsúla
  é/í féin, múinteoir, páistí eile, an teaghlach,
  cuairteoirí
  
• cabhair a lorg ón múinteoir
  
• cluichí taitneamhacha scríbhneoireachta a imirt
  puzail agus crosfhocail a dhéanamh
  cluichí focal a imirt
  tomhais nó crosfhocail a chumadh do
  ranganna eile
  
• abairtí a chur san ord ceart chun scéal a scríobh
  
• creatlacha réamhcheaptha d’alt nó d’aiste ghearr a chóipeáil agus a iomlánú
  
• scríbhneoireacht fheidhmiúil agus cumarsáid a dhéanamh
  litir shimplí
  ainm, seoladh agus síniú pearsanta
  cártaí poist
  teachtaireachtaí
  litir iarratais chuig Raidió na Gaeltachta,
  TG4
  
• cur síos ar phictiúir
  
• tuairiscí, ailt, aistí gearra, scéalta simplí a scríobh agus a chríochnú
  
• ord a chur ar scéal
  ar dtús, ansin, tar éis tamaill, ar deireadh
  mar a dúirt mé ..., ar an lámh eile de ..., ach,
  agus …
  
• scríobh faoi/fúithi féin agus faoina g(h)náthshaol laethúil
  dialann phearsanta a choimeád
  fuíoll-leabhair a choimeád
  
• scríobh i gcomhthéacsanna cultúrtha
  na comhábhair do phancóga ag an Inid
  cuntas ar an gcluiche ceannais
  achoimre ar scéal béaloidis
  seanfhocail a scríobh agus a léiriú
  
• feabhas a chur ar iarrachtaí pearsanta trí athdhréachtú
  ullmhúchán, dréachtú, athléamh,
  athdhréachtú, athscríobh
  
• scríobh go rialta agus ar feadh tréimhsí níos faide
  
• úsáid a bhaint as cláir oiriúnacha réamhullmhaithe don ríomhaire
  eachtraí a chumadh agus a scríobh
  pictiúir a chur in ord agus scéal a scríobh
  
• poncaíocht a úsáid
  na ceannlitreacha, an lánstad, an chamóg,
  an comhartha ceiste
  
• tabhairt faoi litriú na Gaeilge go muiníneach
  buille faoi thuairim a thabhairt
  patrúin chomónta litrithe a fhoghlaim
  ‘caol le caol agus leathan le leathan’ a
  fhoghlaim
  
• an foclóir a úsáid mar chabhair don litriú.

Comhtháthú le hábhair eile
OSPS: Mé féin—eolas pearsanta a líonadh ar fhoirm
Eolaíocht: Ag dearadh agus ag déanamh: Ag pleanáil: Oidis chócaireachta a leanúint ó bhéal agus a scríobh