Snáithe: Éisteacht

Snáithaonad: Ag cothú spéise

Ba chóir go gcuirfí ar chumas an pháiste

go neamhfhoirmiúil

• éisteacht leis an nGaeilge á húsáid go teagmhasach mar theanga chaidrimh agus bhainisteoireachta
  sa seomra ranga agus sa scoil
  sa timpeallacht, sa bhaile
  

sa teagasc

• éisteacht le Gaeilge, cé nach dtuigfeadh sé/sí gach focal b’fhéidir
  téipeanna agus dlúthcheirníní de scéalta,
  sceitsí, amhráin, dánta
  físeáin de dhrámaí ar TG4
  an múinteoir ag insint scéalta agus ag léamh
  sceitsí agus dánta
  
  
• éisteacht leis an nGaeilge i gcomhthéacsanna cultúrtha
  scéalta simplí béaloidis
  amhráin
  tomhais
  seanfhocail
  
  
• rogha a dhéanamh ó am go ham faoin ábhar éisteachta
  ‘Cad a dhéanfaimid anois, dán nó rabhlóg?’
  

Snáithaonad: Ag tuiscint teanga

Ba chóir go gcuirfí ar chumas an pháiste

• éisteacht leis an nGaeilge á labhairt go rialta gach lá chun nathanna cainte agus foirmlí teanga a dhaingniú
  glaoch an rolla, an dáta
  ainm an lae, ainm na míosa, an aimsir
  
• éisteacht le cainteoir(í), beo agus ar fhíseáin, agus an chaint a thuiscint le cabhair leideanna éagsúla
  geáitsí
  an guth
  an comhthéacs
  
• cluichí spreagúla a éilíonn éisteacht agus tuiscint a imirt
  éisteacht agus tomhas
  éisteacht agus pictiúr a tharraingt
  éisteacht agus mím a dhéanamh
  ‘Bí(gí) ag eitilt, ag snámh, ag scátáil’
  cluiche bingo
  le huimhreacha
  aimsirí na mbriathra
  
• páirt a ghlacadh i ngníomhaíochtaí éisteachta a éilíonn tuiscint bhunúsach
  éisteacht agus taispeáint
  éisteacht agus freagairt
  éisteacht agus clárú eolais le tic i mbosca
  éisteacht agus breacadh nóta
  
• éisteacht agus leanúint treoracha
  puipéad, masc, hata grinn a dhéanamh
  gearr, cuir, dathaigh, tóg
  ‘Déan é a ghearradh nó a tharraingt!’
  ‘An féidir libh dhá phíosa a ghreamú?’
  
• oiliúint a fháil i scil na héisteachta trí úsáid a bhaint as téipeanna
  réamhcheisteanna ginearálta
  ‘Cá bhfuil na daoine atá ag caint?’
  ceisteanna le linn éisteachta
  ‘Cuir tic leis an bhfocal ceart.’
  iarcheisteanna
  ‘Bhuel, céard a chuala sibh?’
  
• cumas géaréisteachta a fhorbairt chun na difríochtaí idir consain loma, consain shéimhithe agus consain uraithe a thabhairt faoi deara
  ‘Maidin inné mharaigh mé gé, bhí an scian
  ró-ghéar agus ghearr mé mo mhéar.’
  
• éisteacht leis an múinteoir agus gníomhartha a dhéanamh a bhaineann leis na céadfaí agus na mothúcháin
  glór ard, glór íseal, crua agus bog,
  fearg, eagla, sásamh, míshásamh.

Comhtháthú le hábhair eile
Corpoideachas: Cluichí: ag éisteacht le treoracha: isteach, istigh, amach, amuigh
Stair: brí na bhfocal fánach Gaeilge sna ceachtanna
Tíreolaíocht: An timpeallacht dhaonna—logainmneacha simplí, mar shampla baile, caisleán, cill, dún
Ceol: Ag éisteacht agus ag freagairt: Amhráin Ghaeilge

Snáithe: Labhairt

Snáithaonad: Ag cothú spéise

Ba chóir go gcuirfí ar chumas an pháiste

go neamhfhoirmiúil

• an Ghaeilge a labhairt go teagmhasach neamhfhoirmiúil sa seomra ranga agus sa scoil
  caidreamh sóisialta a dhéanamh
  cumarsáid a dhéanamh ag leibhéal simplí
  labhairt i gcomhthéacs bainisteoireachta
  ranga
  teachtaireacht a thabhairt
  tuiscint agus easpa tuisceana a léiriú

sa teagasc

• dánta a aithris agus iad a phlé
  
• amhráin a chanadh
  
• páirt a ghlacadh i sceitsí agus i ndrámaí
  
• gnéithe d’fheasacht teanga a phlé
  ainmneacha cuid de thíortha na hEorpa as
  Gaeilge
  na cosúlachtaí a fheiceáil
  comparáid a dhéanamh idir ainmneacha
  rudaí
  na huimhreacha, máthair/mater,
  seomra/chambre, scoil/l’école
  focail idirnáisiúnta sa Ghaeilge
  tacsaí, óstán, stop, bríste géine
  
• gnéithe den chultúr a phlé
  Máirt na hInide—conas pancóga a
  dhéanamh
  Lá Fhéile Pádraig—conas suaitheantas a
  dhéanamh
  
• rogha a dhéanamh ó am go ham faoin ábhar labhartha
  ‘Cad a dhéanfaimid anois, scéal nó cluiche teanga?’

Snáithaonad: Ag úsáid teanga

Ba chóir go gcuirfí ar chumas an pháiste

• úsáid a bhaint as leideanna éagsúla chun cabhrú le cumarsáid éifeachtach a dhéanamh
  geáitsí, béim, tuin na cainte
  
• nuacht shimplí a thabhairt
  an teaghlach, an scoil, timpeallacht na scoile
  
• labhairt faoi/fúithi féin, faoina g(h)náthshaol laethúil
  a c(h)aitheamh aimsire
  
• scéalta a aithris, a athinsint ina f(h)ocail féin, ceisteanna fúthu a fhreagairt, agus codanna díobh a léiriú i rólghlacadh
  
• foclóir níos leithne a úsáid
  cluichí foclóra
  tóirfhocal, focail fhrithchiallacha
  
• sainfhoclóir na dtéamaí a úsáid i gcomhthéacsanna éagsúla
  
• cluichí teanga a imirt
  pictiúr a fhorlíonadh ó threoracha ó bhéal
  gníomhú agus labhairt
  treoracha a thabhairt le cabhair léarscáile
  
• scéalta a chríochnú agus a chumadh
  
• rólghlacadh i suímh dhifriúla
  bunaithe ar na deich dtéama
  
• cluichí a imirt chun taithí a fháil ar ghnéithe bunúsacha de ghramadach na Gaeilge
  Aimsigh na difríochtaí—suíomh
  Cad atá sa mhála?—ainmfhocail agus focail
  cháilitheacha
  Cad a rinne tú? Chuir mé ... orm,
  bhain mé … díom.
  
• caint faoi rudaí a tharla, a tharlaíonn, atá ar siúl agus a tharlóidh
  fuair mé, rinne tú, bhí sé
  ní bhfuair mé, ní dhearna tú, ní raibh sé
  tugann sé, éiríonn tú, faigheann sí, bím
  ní thugann sé, ní éiríonn tú, ní fhaigheann sí,
  ní bhím
  anois:
  ag teacht, ag imirt, ag scríobh
  déanfaidh, ní dhéanfaidh mé, ní bheidh sé.
  
• treoracha agus orduithe a thabhairt
  tar, tagaigí anseo, suigh síos, suígí síos
  ná bí, ná bígí, ná dún, ná dúnaigí
  ‘An féidir leat an chathaoir a bhogadh?’
  
• ceisteanna a chur agus a fhreagairt
  An maith leat brioscaí? Is maith. Ní maith.
  Ar mhaith leat? Ba mhaith. Níor mhaith.
  cé, cad, cad chuige?
  
• focail cháilitheacha a úsáid
  an teach mór, an leabhar gearr, na daoine
  bochta
  Labhair sé os ard/os íseal. Rith sé go tapa.
  
• comparáid a dhéanamh idir rudaí
  ard, níos airde, mór, níos mó, beag, níos lú
  
• úsáid a bhaint as
  orm, liom, dom, agam
  
• páirt a ghlacadh i gcluichí foghraíochta agus litrithe
  rabhlóga
  ‘Clog beag bog ag bogadh a bheag nó a mhór’
  Scrabble leis na gutaí fada agus na consain shéimhithe nach bhfuil sa Bhéarla.

Comhtháthú le hábhair eile
OSPS: Mé féin agus daoine eile: Mo chairde agus daoine eile
Stair: Scéalaíocht: Scéal faoin gceantar fadó
Ceol: Ag léiriú: Amhráin Ghaeilge
Corpoideachas: Damhsaí Gaelacha: Ardaigh do chos dheas, do chos chlé. Isteach is amach faoi dhó. Beirt os comhair beirte.
Na hamharcealaíona: Péint agus dath: Péinteáil: Cur síos simplí as Gaeilge ar an obair ealaíne

Snáithe: Léitheoireacht

Snáithaonad: Ag cothú spéise

Ba chóir go gcuirfí ar chumas an pháiste

• léitheoireacht a shamhlú le taitneamh trí éisteacht leis an múinteoir mar dhealéitheoir ag léamh scéalta agus dánta tarraingteacha os ard
  
• brí a bhaint as an bhfocal scríofa sa timpeallacht, go háirithe sa seomra ranga
  lipéid, fógraí, scríbhneoireacht ar an gclár
  dubh
  
• sracfhéachaint go minic ar réimse leathan d’ábhar léitheoireachta
  scéalta nuachumtha, scéalta simplí béaloidis,
  finscéalta, leabhair shimplí eolais
  
• tréimhsí taoiléitheoireachta a chaitheamh i gcomhair pléisiúir
  pictiúrleabhair, páipéir ghrinn, irisí.

Snáithaonad: Ag tuiscint teanga

Ba chóir go gcuirfí ar chumas an pháiste

• a thuiscint gur gníomhaíocht chumarsáideach í an léitheoireacht ar féidir í a roinnt le daoine eile
  saothar páistí eile a léamh
  léamh os ard
  scéalta á léamh a chloisteáil
  
• an téarmaíocht ar leith a bhaineann leis an léitheoireacht a chloisteáil as Gaeilge agus a thuiscint
  Féachaigí ar leathanach a tríocha!
  barr, lár agus bun an leathanaigh
  
• an téarmaíocht bhunúsach a bhaineann le leabhair a thuiscint
  teideal, clúdach, leathanach, líne, focal,
  lánstad, camóg
  
• stór níos leithne de ghnáthfhocail inléite a chur le chéile óna t(h)aithí ar théacs sa timpeallacht agus ar leabhair
  
• focail a aithint i dtéacs trí úsáid a bhaint as leideanna, as pictiúir, as an gcomhthéacs agus as comhréir na Gaeilge
  
• tuiscint níos doimhne a fháil ar chóras fuaimeanna na Gaeilge

• fuaimeanna nach bhfuil sa Bhéarla a thabhairt faoi deara

• focal a aithint trína bhriseadh i siollaí agus trí thógáil ar fhréamhacha focal
  tráth/nóna, tae/phota, gluais/rothar
  scoil/eanna, mála/í, íoc/faidh
  
• a bhfuil á léamh aige/aici a thuiscint
  ceisteanna a chur agus a fhreagairt
  an téacs a phlé
  an chéad chuid eile den scéal a thuar.

Snáithaonad: Ag úsáid teanga

Ba chóir go gcuirfí ar chumas an pháiste

• léamh i gcomhpháirt le daoine eile
  páistí, an múinteoir, tuismitheoir, duine fásta
  eile
  
• léitheoireacht fheidhmiúil a dhéanamh
  treoracha a leanúint
  mím, dathú, tarraingt
  treoracha do chluichí boird a leanúint
  puzail
  
• ábhar céimnithe léitheoireachta a léamh os ard agus go ciúin
  
• ábhar dílis a léamh ag leibhéal oiriúnach
  sceideal TG4
  fógraí sa scoil
  comharthaí bóthair
  míreanna as leabhair eolais
  
• taithí a fháil ar chineálacha éagsúla téacs
  cartúin, páipéir ghrinn, dánta, scéalta simplí
  
• freagairt do phearsana agus d’eachtraí i scéal nó dán
  drámaíocht
  gníomhaíochtaí ealaíne
  
• léamh i gcomhthéacsanna cultúrtha
  scéalta gearra béaloidis, rainn, dánta
  dúchasacha.

Comhtháthú le hábhair eile
Tíreolaíocht: An timpeallacht dhaonna: Ainmneacha dílse agus sloinnte, logainmneacha ar chomharthaí bóthair a léamh
Eolaíocht: Eolaíocht sa timpeallacht: Téacs le pictiúir faoin teicneolaíocht sa bhaile agus ar scoil

Snáithe: Scríbhneoireacht

Snáithaonad: Ag cothú spéise

Ba chóir go gcuirfí ar chumas an pháiste

• taitneamh agus sásamh a bhaint as gníomhaíochtaí oiriúnacha scríbhneoireachta
  
• taithí a fháil ar atmaisféar ranga a léiríonn meas ar an bhfocal scríofa agus a chuireann luach ar dhea-iarrachtaí scríbhneoireachta
  obair ar taispeáint
  bailiúchán d’iarrachtaí pearsanta
  scríbhneoireachta
  
• aischothú dearfach ar obair phearsanta a fháil
  ón múinteoir, ó pháistí eile, ó chuairteoirí
  
• an múinteoir a fheiceáil ag scríobh agus ag baint sásaimh as
  
• rogha a dhéanamh faoi ábhar na gceachtanna scríbhneoireachta
  ‘Céard ba mhaith libh anois, puzal nó crosfhocal?’

Snáithaonad: Ag úsáid teanga

Ba chóir go gcuirfí ar chumas an pháiste

• scríobh do léitheoirí agus d’éisteoirí éagsúla
  é/í féin, múinteoir, páistí eile, an teaghlach,
  cuairteoirí
  
• cabhair a lorg ón múinteoir
  
• cluichí taitneamhacha focal a imirt
  an crochadóir, crosfhocal, tóirfhocal
  
• cleachtaí scríbhneoireachta a dhéanamh
  abairtí a iomlánú, abairtí simplí a scríobh
  
• abairtí le pictiúir a chur san ord ceart chun scéal simplí a scríobh
  
• creatlacha réamhcheaptha a chóipeáil agus a iomlánú
  
• focail a scríobh ó chuimhne
  
• scríbhneoireacht fheidhmiúil agus cumarsáid a dhéanamh
  ainm i nGaeilge ar chóipleabhar, cuirí, cártaí
  Gaeilge d’ócáidí speisialta, nótaí
  
• scríobh faoi phictiúir
  frásaí, cuntais
  
• scéalta simplí a chríochnú
  
• scríobh faoi/fúithi féin agus faoina g(h)náthshaol laethúil
  dialann phearsanta a choimeád
  eachtraí taitneamhacha agus greannmhara
  rudaí a chuir as dó/di
  rudaí a chuir eagla air/uirthi
  
• scríobh i gcomhthéacsanna cultúrtha
  scéal béaloidis a scríobh
  Lá Fhéile Pádraig—cártaí chuig páistí i
  scoil eile
  
• feabhas a chur ar a c(h)uid iarrachtaí pearsanta trí athdhréachtú
  athléamh, ceartú, athscríobh, poncaíocht,
  peannaireacht
  
• úsáid a bhaint as cláir oiriúnacha réamhullmhaithe don ríomhaire pearsanta
  
• poncaíocht a úsáid chun cur le soiléireacht na scríbhneoireachta
  ceannlitreacha, an lánstad, an chamóg,
  an comhartha ceiste
  
• tabhairt faoi litriú na Gaeilge go muiníneach.

Comhtháthú le hábhair eile
OSPS: Mé féin—ainm agus seoladh i nGaeilge ar chóipleabhar
Tíreolaíocht: An timpeallacht dhaonna—lipéid agus comharthaí ón timpeallacht a chóipeáil