Snáithe: Éisteacht

Snáithaonad: Ag cothú spéise

Ba chóir go gcuirfí ar chumas an pháiste

• éisteacht leis an nGaeilge á húsáid go teagmhasach neamhfhoirmiúil mar ghnáththeanga chumarsáide an ranga agus na scoile
  
  
• éisteacht le cuairteoirí chuig an rang
  gnáthchaint, teachtaireachtaí
  
  
• éisteacht gan bhrú le hábhar tarraingteach
  rainn thaitneamhacha, dánta, rabhlóga
  scéalta, amhráin
  ábhar dúchasach (ón gceantar áitiúil
  Gaeltachta)
  
  
• éisteacht le guthanna eile chomh maith leis an múinteoir agus iad a thuiscint
  cláir oiriúnacha ar TG4
  sceitsí nó drámaí puipéad agus cartúin
  cócaireacht shimplí
  ceard á dhéanamh: hata, aghaidh fidil
  téipeanna éisteachta agus dlúthcheirníní
  sraith fuaimeanna a ainmniú agus scéal a
  insint
  scéalta taifeadta a leanúint
  
  
• rogha a dhéanamh ó am go ham faoin ábhar éisteachta.
  

Snáithaonad: Ag tuiscint teanga

Ba chóir go gcuirfí ar chumas an pháiste

Cumas agus muinín

• éisteacht leis an nGaeilge á labhairt i rith an lae go léir agus éisteacht le frásaí faoi leith a úsáidtear go rialta
  ag teacht isteach agus ag dul amach ag am
  lóin
  gníomhaíochtaí á n-eagrú sa rang
  cluichí teanga
  grúpáil agus obair ranga
  
  
• éisteacht go muiníneach agus an chaint a thuiscint le cabhair ó leideanna éagsúla agus ón gcomhthéacs
  geáitsí
  na súile, an aghaidh
  béim, tuin na cainte
  
  
• canúint an cheantair agus guthanna difriúla a aithint
  seandaoine, buachaillí, cailíní
  
  
• cluichí éisteachta a imirt
  éisteacht agus aithint nó taispeáint
  éisteacht agus aimsiú
  éisteacht agus meaitseáil
  éisteacht agus mím a dhéanamh
  éisteacht agus tomhas
  
  
• páirt a ghlacadh i ngníomhaíochtaí éisteachta a léiríonn tuiscint
  éisteacht agus dathú
  éisteacht agus pictiúr a tharraingt
  deir Ó Grádaigh
  ‘Cuir do lámh dheas ar do chorróg chlé.’
  gluaiseacht le ceol
  an ceann, na guaillí, na huillinneacha
  
  
• taithí a fháil ar éisteacht aireach trí ghníomhaíochtaí simplí a dhéanamh
  roimh éisteacht le comhrá nó scéal taifeadta
  ‘Éist agus abair cén t-ainmhí a luaitear.’
  tar éis éisteachta
  ‘Cé na páistí a bhí sa scéal?’
  ‘Céard a tharla ansin, meas tú?’
  
  
• éisteacht le foghraíocht cheart i rainn agus in amhráin
  ‘Chuaigh Micilín Muc ar an aonach lá’
  

Samhlaíocht agus mothúcháin

• taitneamh a bhaint as rithim agus as fuaimeanna rann, dánta agus amhrán
  bualadh bos, damhsa mar fhreagra ar an
  gceol
  
  
• éisteacht le treoracha ón múinteoir chun na mothúcháin a léiriú le mím nó le pictiúr
  áthas, brón, fearg, eagla, sásamh, míshásamh
  
  
• éisteacht leis an nGaeilge i gcomhthéacsanna cultúrtha
  ceolchoirm
  na hamhránaithe, an cór, aithriseoireacht
  damhsa
  Oíche Shamhna
  nósanna sean agus nua, scéalta faoi na
  mairbh
  Lá Fhéile Pádraig
  suaitheantas a dhéanamh ó threoracha
  scéalta simplí béaloidis.
  

Snáithe: Labhairt

Snáithaonad: Ag cothú spéise

Ba chóir go gcuirfí ar chumas an pháiste

• an Ghaeilge a labhairt go teagmhasach neamhfhoirmiúil sa seomra ranga agus sa scoil chun gnáthriachtanais chumarsáide a chomhlíonadh
  caidreamh sóisialta a dhéanamh
  
  
• an Ghaeilge a labhairt i gcomhthéacsanna cultúrtha
  samhlacha a úsáid, i gcomhthéacs
  ‘Chomh bán le sneachta, chomh dearg le
  fuil’
  seanfhocail a phlé
  Oíche Shamhna—cluichí
  Lá Fhéile Pádraig—scéal faoi Phádraig
  
  
• rogha a dhéanamh ó am go ham faoin ábhar cainte

Is féidir spéis na bpáistí a chothú freisin trí dhánta, amhráin, sceitsí agus drámaí. Féach Ag úsáid teanga: Samhlaíocht agus mothúcháin thíos.

Snáithaonad: Ag úsáid teanga

Ba chóir go gcuirfí ar chumas an pháiste

Cumas agus muinín

• úsáid a bhaint as leideanna éagsúla chun cabhrú le cumarsáid éifeachtach a dhéanamh
  geáitsí, tuin, béim
  
  
• nuacht shimplí phearsanta a thabhairt
  labhairt faoi/fúithi féin, a c(h)aitheamh
  aimsire, agus faoina g(h)náthshaol laethúil
  
  
• scéalta gearra simplí a aithris, a athinsint ina f(h)ocail féin, ceisteanna fúthu a chur agus a fhreagairt, agus codanna díobh a léiriú i rólghlacadh
  
  
• sainfhoclóir na dtéamaí a leathnú agus a úsáid le cabhair áiseanna éagsúla
  pictiúir, leabhar mór nó póstaeir
  
  
• abairtí a chumadh a bhfuil foclóir éagsúil agus struchtúir níos casta iontu
  focail cháilitheacha: beag bídeach, mór
  millteach
  abairtí simplí a cheangal le chéile
  ‘Chonaic mé cat agus madra.’
  ‘Ní maith liom im ná subh.’
  
  
• cluichí teanga a imirt ina mbeirteanna
  aimsiú agus labhairt
  ‘Feicim le mo shúilín’
  meaitseáil agus labhairt
  gníomhú agus labhairt
  liostú
  ‘Chuaigh mé ag siopadóireacht,
  cheannaigh mé seacláid, brioscáin,
  milseáin agus ...’
  aimsiú difríochtaí idir phictiúir
  focail fhrithchiallacha
  cur síos ar rud éigin, na páistí eile ag tomhas
  ‘Tá sí tanaí agus géar, bíonn sí sa chistin.’
  
  
• suirbhéanna a dhéanamh agus tuairiscí a thabhairt
  ‘Cé na daoine a dtaitníonn snámh nó scátáil
  leo?’
  ‘Céard iad na cláir theilifíse is fearr leat?’
  
  
• caint faoi rudaí a tharla, a tharlaíonn, atá ar siúl agus a tharlóidh
  fuair mé, rinne tú, bhí sé
  ní bhfuair mé, ní dhearna tú, ní raibh sibh
  tugann sé, éiríonn tú, faigheann sí, bím
  ní thugann sé, ní éiríonn tú, ní fhaigheann sí,
  ní bhím
  anois
  ag teacht, ag imirt, ag scríobh
  déanfaidh, ní dhéanfaidh mé, ní bheidh sé
  
  
• treoracha agus orduithe a thabhairt ar bhealaí éagsúla
  tar, tagaigí anseo, suigh síos, suígí síos
  ná bí, ná bígí, ná dún, ná dúnaigí
  An féidir leat an chathaoir a bhogadh?
  
  
• ceisteanna a chur agus a fhreagairt
  ‘An maith/Ar mhaith leat úll?’
  ‘An bhfuil cead agam deoch a fháil?’
  ‘An bhfuil cead agam mo lámha a ní?’
  cé, cad, cad chuige?
  
  
• pictiúir a úsáid chun brí na réamhfhocal agus na bhforainmneacha réamhfhoclacha a chur in iúl
  ar, sa, faoi, idir, ag, roimh, thar
  ó, do, de, le, chuig
  ort, fúm, agam, liom, uaidh, dúinn
  
  
• daoine agus rudaí a chomhaireamh
  
  
• páirt a ghlacadh i gcleachtaí foghraíochta agus litrithe i gcomhthéacs.
  

Samhlaíocht agus mothúcháin

• caint faoi mhothúcháin agus faoi mhianta
  
  
• rainn agus dánta beaga simplí a rá
  rainn dhúchasacha nuair is féidir
  
  
• amhráin aeracha le gníomhartha a chanadh
  
  
• páirt a ghlacadh i léiriú scéalta aitheanta
  puipéid a úsáid
  
  
• páirt a ghlacadh i sceitsí agus i ndrámaí
  ábhair a bhfuil suim ag na páistí iontu
  
  
• páirt a ghlacadh i rólghlacadh agus seiftiú i suímh éagsúla
  na páistí ina bpearsantachtaí féin sa suíomh
  na páistí i bpearsantachtaí eile sa suíomh
  
  
• súgradh le focail
  focail raiméiseacha agus focail
  neamhchoitianta a chloisteáil agus a rá
  rainn agus amhráin ina bhfuil curfá gan bhrí.
  

Snáithe: Léitheoireacht

Snáithaonad: Ag cothú fonn léitheoireachta

Ba chóir go gcuirfí ar chumas an pháiste

• taitneamh a shamhlú le léitheoireacht trí éisteacht le scéalta agus dánta tarraingteacha á léamh os ard ag an múinteoir
  
  
• a thuilleadh taithí a fháil ar an bhfocal scríofa sa timpeallacht, go háirithe sa seomra ranga, agus é a léamh go tuisceanach
  fógraí sa seomra ranga, sa scoil agus sa
  timpeallacht
  lipéid le haghaidh rudaí sa seomra ranga
  lipéid ar shaothair ealaíne
  scríbhneoireacht ar an gclár dubh
  
  
• sracfhéachaint go rialta ar réimse leathan d’ábhar léitheoireachta
  pictiúrleabhair, cartúin agus páipéir ghrinn,
  scéalta, dánta, rainn, póstaeir, fógraí
  
  
• foghlaim conas teacht ar leabhair sa leabharlann ranga nó scoile
  
  
• tréimhsí taoiléitheoireachta a chaitheamh i gcomhair pléisiúir
  leabhair scéalaíochta, rainn, leabhair eolais.
  

Snáithaonad: Ag tuiscint teanga

Ba chóir go gcuirfí ar chumas an pháiste

• a thuiscint gur gníomhaíocht í an léitheoireacht ar féidir í a roinnt le daoine eile
  léamh os ard chun téacs a roinnt le lucht
  éisteachta
  a s(h)aothar féin agus saothar páistí eile a
  léamh
  
  
• stór níos leithne de ghnáthfhocail inaitheanta a chur le chéile óna t(h)aithí phearsanta agus ó bheith ag léamh leabhar
  
  
• an téarmaíocht ar leith a bhaineann leis an léitheoireacht agus le leabhair a chloisteáil agus a thuiscint
  ‘Féachaigí ar an gcéad líne sa chéad alt!’
  teideal, clúdach, leathanach, lánstad, camóg
  
  
• focail a aithint nó a léamh i dtéacs trí leideanna ó phictiúir, ón gcomhthéacs agus ón gcomhréir
  
  
• úsáid a bhaint as comharthaí poncaíochta mar áiseanna tuisceana
  na ceannlitreacha agus an lánstad
  
  
• an ceangal atá idir fuaimeanna na Gaeilge agus na litreacha scríofa a aithint
  rím ag deireadh focal
  luch-óg, cup-óg, ord-óg
  cail-ín, cloig-ín, mirl-ín
  cnuaschonsain ag tús focal le l- agus r
  m. sh. pláta,bláth, bréagán, traein, Gráinne
  túschonsain (caol agus leathan)
  feadóg—fada, sean—san, tuí—tí
  gutaí (gearr agus fada)
  salann—álainn, cloch—clóca
  muc—múch, te—té
  défhoghair
  uachtar, fuar, rua, iasc, scian, bia
  
  
• foghlaim faoin séimhiú agus faoin urú trí shamplaí i gcomhthéacs
  mo chara, bhris, thóg
  An gcloiseann tú?, i mbosca, ag an ngeata,
  lá na n-amadán
  
  
• focail a aithint trína mbriseadh ina siollaí
  teid/í, mam/aí, súg/radh, a/má/rach
  
  
• focail a aithint trí dhul ar ais chuig fréamhacha focal agus tógáil ar na fréamhacha sin
  roth/ar, tóg/ann, cailín/í, bus/anna
  
  
• a bhfuil á léamh aige/aici a thuiscint
  ceisteanna a chur agus a fhreagairt
  eachtraí ar leith a thabhairt chun cuimhne
  an chéad chuid eile den scéal nó an deireadh
  a thuar.
  

Snáithaonad: Ag úsáid teanga

Ba chóir go gcuirfí ar chumas an pháiste

Cumas agus muinín

• léamh i gcomhpháirt le duine eile
  páiste eile, an múinteoir, tuismitheoir, duine
  fásta eile
  
  
• cluichí taitneamhacha teanga a imirt a éilíonn léitheoireacht fheidhmiúil
  léamh agus tarraingt pictiúr
  léamh agus mím a dhéanamh
  léamh agus tomhas, puzail
  cluichí boird
  
  
• cineálacha éagsúla téacs a léamh go tuisceanach
  cartúin, páipéir ghrinn, scéalta simplí, dánta
  simplí, sceideal teilifíse
  
  
• botúin léitheoireachta a cheartú go neamhspleách nuair is léir nach bhfuil ciall le baint as an rud atá léite aige/aici
  
  
• úsáid a bhaint as teicneolaíocht an eolais mar fhoinse léitheoireachta de réir mar a oireann
  cluichí léitheoireachta don ríomhaire
  scéalta idirghníomhacha don ríomhaire

Samhlaíocht agus mothúcháin

• éisteacht le scéalta agus rainn á léamh ag an múinteoir
  
  
• ábhar simplí samhlaíoch léitheoireachta a léamh
  scéal, rann, cartún
  
  
• ábhair spéise a fhiosrú agus a fhorbairt
  
  
• freagairt do dhánta agus do phearsana agus d’eachtraí i scéalta
  ceisteanna a chur agus a fhreagairt
  rólghlacadh
  gníomhaíochtaí ealaíne
  
  
• léamh i gcomhthéacsanna cultúrtha
  Oíche Shamhna—tuairisc ar na nósanna
  Lá Fhéile Pádraig—cártaí
  ceolchoirm, focail na n-amhrán
  scéalta simplí béaloidis.
  

Snáithe: Scríbhneoireacht

Snáithaonad: Ag cothú fonn scríbhneoireachta

Ba chóir go gcuirfí ar chumas an pháiste

• taitneamh agus sásamh a bhaint as gníomhaíochtaí oiriúnacha scríbhneoireachta a chothaíonn féinmhuinín
  
  
• taithí a fháil ar atmaisféar ranga a léiríonn meas ar an bhfocal scríofa agus a chuireann luach ar dhea-iarrachtaí scríbhneoireachta
  saothar na bpáistí á léamh os ard
  obair ar taispeáint
  bailiúcháin de shaothair phearsanta
  
  
• aischothú dearfach a fháil
  ón múinteoir
  ó na páistí eile
  ó chuairteoirí
  dea-iarrachtaí á moladh
  obair phearsanta an pháiste ar taispeáint
  
  
• an múinteoir a fheiceáil ag scríobh agus ag baint sásaimh as
  
  
• rogha a dhéanamh faoi ábhar na scríbhneoireachta.

Snáithaonad: Ag úsáid teanga

Ba chóir go gcuirfí ar chumas an pháiste

Cumas agus muinín

• scríobh do léitheoirí nó d’éisteoirí éagsúla
  é/í féin, an múinteoir, páistí eile, an
  teaghlach, cuairteoirí
  
  
• cluichí taitneamhacha focal a imirt
  tóirfhocal, an crochadóir
  
  
• liosta focal a scríobh
  foclóir beag, bia, liosta siopadóireachta
  
  
• abairtí le pictiúir a chur san ord ceart chun scéal simplí a scríobh
  
  
• creatlacha réamhcheaptha a chóipeáil agus a iomlánú
  
  
• scríbhneoireacht fheidhmiúil a chleachtadh
  cártaí d’ócáidí áirithe
  lá breithe, an Nollaig
  lá na máithreacha, lá na n-aithreacha
  teachtaireachtaí
  nótaí
  
  
• scríobh faoi phictiúir
  frásaí, cuntais
  
  
• abairtí a scríobh
  
  
• ceisteanna faoi scéalta simplí a fhreagairt
  
  
• nuacht shimplí a scríobh
  
  
• píosa scríbhneoireachta a athdhréachtú le cabhair ón múinteoir
  litriú, an leagan amach
  
  
• comhoibriú le páistí eile
  freagraí i suirbhéanna
  tuairiscí a scríobh
  
  
• dea-nósanna poncaíochta a fhoghlaim agus a úsáid
  na ceannlitreacha agus an lánstad
  
  
• tabhairt faoi fhocail a litriú go muiníneach
  buille faoi thuairim a thabhairt
  patrúin chomónta litrithe a fhoghlaim
  focail choitianta a mbíonn gá leo go rialta
  
  
• cleachtaí peannaireachta a dhéanamh
  

Samhlaíocht agus mothúcháin

• scríobh go simplí faoi rudaí pearsanta a thaitníonn nó nach dtaitníonn leis/léi
  
  
• scríobh faoi/fúithi féin go rialta
  ábhair atá spéisiúil do pháistí
  caitheamh aimsire
  
  
• mothúcháin a léiriú trí mheán na scríbhneoireachta
  áthas, brón, eagla, fearg
  
  
• scríobh faoi eispéiris chéadfacha
  ocras, tart, fuacht, teas, tinneas
  
  
• scríobh i gcomhthéacsanna cultúrtha
  Lá Fhéile Pádraig: cártaí chuig scoil eile
  Ceol: éisteacht le ceol Gaelach agus scríobh
  faoi.