CLÁR
An Siollabas: Nóta Aidhmeanna Ginearálta An Ghaeilge agus Forbairt an Dalta An Cúrsa Gnáthleibhéil: Sainiú An Cultúr Gaelach An Fheasacht Teanga Cuspóirí Múinteoireachta Feidhmeanna Topaicí agus Feidhmeanna Aguisin I (Na GiotaI próis dualgais, 1997, 1998, 1999)
Aguisin II (Na dánta dualgais, 1997, 1998, 1999)
Aguisin III (Liosta de Thopaici) | Lch: 1 1 2 2 2 3 4 6 8 27
28
29 |
An Siollabas: Nóta
Tugtar aird faoi leith sa siollabas ar ha riachtanais seo:
(a) go mbeadh leanúnachas sa siollabas seo ó shiollabas an Teastais Shóisearaigh chun go bhféad fai gach a bhfuil sealbhaithe ag na daltaí a leathnú, a dhoimhniú agus a bhuanú;
(b) go n-aithneofaf cúlraf agus cumais éagsúla ha ndaltaí;
(c) go dtabharfaf aitheantas sa teagasc agus s a mheasúnú do na scileanna seo: cluastuiscint, labhairt, Iéarnhthuiscint agus scdobh.
Aidhmeanna Ginearálta
Is lad seo thios ha haidhmeanna ginearálta a bhaineann le múineadh na Gaeilge ag an leibhéal seo:
(a) Deis a thabhairt do na daltaí an Ghaeilge a shealbhú de réir a n-acmhainne, sa tslí is go mbeidh siad ábalta páirt ghnomhach a ghlacadh i saol dátheangach hatíre.
(b) Cumas Gaeilge na ndaltaí a fhorbairt i dtreo is go mbeidh gach scil teanga (éisteacht, labhairt, Iéamh, scríobh) acu de réir a n-acmhainne.
(c) Léargas a thabhairt do na daltaí ar chultúr agus ar shaiocht Ghaelach na hÉireann agus deiseanna a chur ar fáil dóibh é seo a bhlaiseadh tríd an teanga, an ceol, an stair, an litríocht agus mar sin de.
(d) Meon dearfach i leith na teanga a chothú sna daltaí, ag cur san áireamh gurbh fhéidir gur bí an Ghaeilge san Ardteistiméireacht an teagmháil fhoirmiúil dheiridh a dhéanfadh formhór na ndaltaí leis an teanga.
(d) Féinrnheas agus féinmhuinfn na ndaltaí a chothú trí thuiscint a thabhairt dóibh ar a bhféiniúlacht agus ar an-oidhreacht chultúrtha.
(e) Go mbeadh mar thoradh ar mhúineadh na Gaeilge go gcothófaí dearcadh dearfach iontu ar fhoghlaim teangacha agus ar chainteoir teangacha elle, mat aon le meas ar chultúir agus ar shaíochta/eile.
(f) Taitneamh agus spreagadh intleachtúil agus mothúchánach a sholáthar do na daltaí i gcomhthéacs na Gaeilge.
An Ghaeilge agus Forbairt an Dalta
Laistigh den siollabas Gaeilge ag an leibhéal seo déanfar cúram d'fhorbairt an dalta. Dreofar ar ha gnéithe seo:
[ a ] Forbairt phearsanta agus shóisialta an dalta a chur chun cinn.
(b) Cumas samhlafochta, cruthaitheach, aeistéitiúil agus mothaitheach an dalta a fhorbairt.
(c) Dearcadh agus scileanna staidéir a chothú a chabhróidh leis an dalta ó thaobh tortha acadúla, saol oibre, agus caitheamh aimsire de.
(d) Cumas anailíse, urlabhrafochta agus cuimhne an dalta a fhorbairt.
(e) Tuiscint a chothú s a dalta ar ghnás na Gaeilge agus ar nádúr na cumarsáide inti.
(f) Cabhrú leis an dalta leas a bhaint as na buntáisfi a bhaineann le bheith ilteangach.
(g) Cabhrú leis an dalta teacht ar shaiocht ha Gaeilge.
(h) A chur ar chumas an dalta cúrsa tríú leibhéal sa Ghaeilge a leanúint.
An Cúrsa Gnáthleibhéil: Sainiú
Tái gceist s a chúrsa seo:
(i) Freastat a dhéanamh ar ha daltaí
(a) a rinne cúrsa an Ghnáthleibhéil sa Teastas Sóisearach agus ar éirigh go sásúil leo ann,
(b) a rinne cúrsa an Ardleibhéil agus a rinne dul chun cinn áirithe ann ach fós a mbeadh taon teoranta chumais teanga acu,
(c) a rinne cúrsa an Bhonnleibhéil agus a rinne dul chun cinn suntasach ann.
(ii) Go gcuirfl' béim chui ar ha scileanna ginchumais agus gabhchumais.
(iii) Go bhfaigheadh daltaíi an leibhéil seo Iéargas áirithe ar an gcultúr Gaelach, agus ar litríocht na Gaeilge.
An Cultúr Gaelach
Ar aon dul le cúrsa an Bhonnleibhéil, déanfar cúram sa chúrsa seo de thábhacht oidhreacht chultúrtha na Gaeilge. Tái gceist anseo go bhfaighidh daltaí Iéargas maith ar ghnéithe den chultúr sin a bhaineann go dlúth le comhthéacs stairiúil a qus comhthéacs comhaimseartha na Gaeilge.
Tabharfar deis do mhúinteoirí tuiscint a thabhairt dá gcuid daltaí ar thábhacht an chultúir Ghaelaigh i gcomhthéacs mhúineadh mhór-réimse uimhir 3 de ha topaicí a luaitear thíos, i.e. "An Ghaeilge Timpeall Orainn".
Moltar áfach go bhfaighidh daltaí an deis chéanna leis an gcultúr Gaetach a bhlaiseadh laistigh de na mór-réimsí eile sna topaic fúd chomh maith. Níor cheart go bhféachfaf ar an ngné chultúrtha seo mar "aguisfn" leis féin nó mar "chuid eile" den chúrsa a gcaithfi' treabhadh tríd.
Ba cheart a oiread agus ab fhéidir an ghné chultúrtha a fhí isteach, go nádúrtha le múineadh na scileanna tean. gamsh d'fhéadfaf tagairtí a dhéanamh do Iogainmneacha, do shloinnte sri. laistigh de cheacht bunaithe ar théama an teaghlaigh nó an cheantair dúchais.
Táthar ag súil go ndéanfar iarracht trid an ngné chultúrtha den chúrsa tuiscint na ndaltaí ara nionaid féin sa phobal dátheangach a shaibhriú agus a iomlánú.
An Fheasacht Teanga
Is féidir leas a bhaint as an eolas agus as an taithf atá ag daltaí ar chórais teangacha eile i gcás mhúineadh ha Gaeilge chomh maith.
Aithneoidh daltaí rudai suntasacha faoin nGaeilge óna gcuid eolais ar an mBéarla agus ar na nuatheangacha, mar shampla. Tá aithint na ndifrfochtaf agus na gcosúlachtaf sin tábhachtach d'insealbhú ceart na teanga, m.sh. briathar ag tús na habairte sa Ghaeilge, córas éagsúil deilbhfochta, sri.
Moltar chomh maith go mbeidh deis ag daltaí machnamh a dhéanamh ara gcuid iarrachtaí féin leis an nGaeilge a fhoghlaim. Léirítear go minic go bhfuil feidhm thairbheach ag an sórt machnaimh sin i gcás insealbhú na sprioctheanga.
Tabharfar deis do mhúinteoirí sa chúrsa seo roinnt eolais i dtaobh ha teanga a chur faoi bhráid na ndaltaí i gcomhthéacs mhúineadh mhór-réimse uimhir 3 de na Topaicí, "An Ghaeilge Timpeall Orainn," atá rianaithe thíos (eolas faoin teanga féin, faoin nGaeltacht, faoi chanúintí, faoi fhocail iasachta). Rachaidh sé sin go mór chun tairbhe na ndaltaí agus maolóidh sé roinnt mhaith ar an dua a bhaineann le córas foclóra, comhréire agus deilbhfochta na Gaeilge a insealbhú i gceart.
Cuspóiri Múinteoireachta
Beifear ag súil go mbeidh na cumais seo a leanas ag na daltaí ar chríochnú an chúrsa seo dóibh.
A. Tuiscint
(i) Teanga Labhartha (Cluastuiscint)
Go mbeidh ha daltaí in ann tuiscint a bhaint as comhráite bunaithe ar ghnáthábhair údaracha de réir na dtopaicí.
Go mbeidh siad in ann tuiscint a bhaint as mfreanna nuachta agus tuairisce/giotaí oiriúnacha as cláir raidió/teilifíse.
Go mbeidh siad in ann tuiscint a bhaint as fógraí/teachtaireachtaí Tri.
(ii) Téacsanna Scríofa (Léamhthuiscint)
Go dtuigfidh na daltaí téacsanna scríofa a bheidh ag teacht go dlúth lena gcuid taithf agus spéise agus a bheidh grádaithe dá réir (m.sh. ailt irise nó nuachtáin; giotaí as téacsanna pearsanta; dialanna, sri.).
Go dtuigfidh ha daltaí giotaí oiriúnacha litríochta, idir phrós agus fhilíocht.
(iii) Litriocht
Ag eascairt as a bhfuil i gceist in aidhm "(c)" de na hAidhmeanna Ginearálta, tá sé i gceist go ndéanfaí saothrú ar litríocht ha Gaeilge, idir phrós agus fhilíocht.
B. Labhairt
Go mbeidh na daltaí in ann páirt ghnfomhach a ghlacadh i gcomhrá ar ábhar na dtopaicí.
C. Scriobh
Go mbeidh ar chumas na ndaltaí tascanna scríbhneoireachta a chur i gcrích; msh ait, litir, scéal, comhrá, cuntas, sri.
D. Prós
(a) Ainmneofar cnuasach gairid próis bunaithe ar na critéir seo thios:
- cúig ghiota próis a bheidh s a chnuasach (cf. Aguisfn I)
- ábhar taitneamhach spéisiúil a bheidh ann
- athrófar ábhar an chnuasaigh gach ~ bliana
- cuirfear an ghnéaschothromaíocht san áireamh i roghnú an ábhair seo
- beidh ábhar s a chnuasach a bhainfidh le saol na cathrach agus le saol na tuaithe
*(b) Ina theannta seo ní mór do mhúinteoirí an oiread céanna ar a laghad d'ábhar oiriúnach eile próis a roghnú agus a shaothrú lena gcuid daltaí.
E. Filiocht:
(a) Ainmneofar cnuasach gairid filíochta bunaithe ar ha critéir seo thíos:
- Cúig dhán a bheidh sa chnuasach (cf. Aguisín II).
- Filfocht nua-aimseartha is mó a bheidh sa chnuasach seo.
- Athrófar na dánta gach trí bliana.
- Cuirfear an ghnéaschothromafocht san áireamh i roghnú ha ndánta.
- Beidh baint áirithe ag na dánta seo le Topaicí an tsiollabais.
*(b) Ina theannta seo nf mór do mhúinteoirí an oiread céanna ar a laghad de dhánta oiriúnacha eile a roghnú agus a shaothrú lena gcuid daltaí.
*N.B. Déantar tuilleadh soiléirithe ar an roghnú seo sna Treoirlinte a ghabhann leis an siollabas seo.
- cuirfear an ghnéaschothromaíocht san áireamh i roghnú an ábhair seo
- beidh ábhar s a chnuasach a bhainfidh le saol ha cathrach agus le saol na tuaithe
*(b) Ina theannta seo ní mór do mhúinteoirí an oiread céanna ar a laghad d'ábhar oiriúnach eile próis a roghnú agus a shaothrú lena gcuid dattaí.
E. Filiocht:
(a) Ainmneofar cnuasach gairid filíochta bunaithe ar na critéir seo thíos:
- Cúig dhán a bheidh sa chnuasach (cf. Aguisin II).
- Filíocht nua-aimseartha is mó a bheidh sa chnuasach seo.
- Athrófar na dánta gach tri bliana.
- Cuirfear an ghnéaschothromaiocht san áireamh i roghnú ha ndánta.
- Beidh baint áirithe ag na dánta seo le topaicí an tsiollabais.
*(b) Ina theannta seo ní mór do mhúinteoirí an oiread céanna ar a laghad de dhánta oiriúnacha elle a roghnú, agus a shaothrú lena gcuid daltaí.
*N.B. Déantar tuilleadh soiléirithe ar an roghnú seo sna Treoirlínte a ghabhann leis an siollabas seo,
Ag áitiú
Rudaí a iarraidh ar dhuine eile
larraidh aí dhuine rud éigin a dhéanamh
Cabhair a iarraidh
Cead a iarraidh
Comhairle a thabhairt
Éileamh a dhéanamh
Moladh a dhéanamh
Rabhadh a thabhairt
Ag cur mothúcháin in iúl
Mothúcháin a nochtadh agus a aithint
Taitneamh, pléisiúr, sásamh a chur in iúl
Míthaitneamh agus míshastacht a chur in iúl
Fearg, díomá, aiféala a nochtadh Imní a chur in iúl
Cathú, brón a chur in iúl Grá, fuath, déistin a chur in iúl, sri.
Ag leasú na cumarsáide
Easpa tuisceana a chur in iúl
Comhrá a choimeád sa tsiúl
Ag iarraidh ar dhuine rud a athrá
Ag iarraidh ar dhuine rud a shoiléiriú nó a mhiniú
Ag iarraidh ar dhuine focal a litriú
Topaici agus Feidhmeanna
Nil sna Topaicí atá ainmnithe thios ach meán chun úsáid nádúrtha na teanga a chur chun cinn i measc daltaí trí shamplaí díl se den teanga a chur faoina mbráid agus lad a spreagadh chun cumarsáide.
Ba cheart i gcónai na scileanna teanga atá sealbhaithe acu ón Teastas Sóisearach a bhuanú, a dhoimhniú, agus a fhorbairt a thuilleadh. Ciallaíonn an fhorbairt seo go múinfear breis foclóra, múnlaí agus struchtúir dóibh sa chaoi go leathnófar ar taon a gcumais sna scileanna uile, idir ghabhchumas agus ghinchumas.
Ina theannta sin, ciallafonn "forbairt teanga" ag an leibhéal seo go mbeidh tuiscint á tabhairt don dalta ar leibhéil éagsúla teanga agus ar chineálacha éagsúla téacsanna agus go mbeidh tuiscint níos doimhne aige/aici ar an bhfeasacht teanga, ar chultúr agus ar litríocht na Gaeilge.
Moltar don mhúinteoir a roghnú féin a dhéanamh de ha topaicí atá ainmnithe agus de thopaicí eile a gcuireann daltaí spéis iontu chun sufmh nádúrtha churnarsáide a chothú sa rang.
Déantar sé mhór-rangú thíos ar raon leathan de thopaicf a bhféadfaí leas a bhaint astu. Tá samplaí den saothrú feidhmiúil a d'fhéadfaí a dhéanamh orthu luaite thíos.
Ni gá tagairt do na fo-theidil go Iéir atá rianaithe thíos, ach moltar don mhúinteoir ábhair dhflse a bhaineann leis na réim séagsúla a chur faoi bhráid ha ndaltaí a qus tascanna cul a bhunú orthu. Níl sna fo-theidil seo ach treoir don mhúinteoir a chabhróidh leis/Iéi forbairt chuí a dhéanamh ar gach topaic.
Ba cheart go mbeadh an t-ábhar féin dúshlánach agus sofaisticiúil ar shlí a bheadh ag teacht le staid forbartha na ndaltaí. Ní foláir, mar sin féin, leibhéal teanga na n-ábhar a choimeád chomh neamhchasta agus is féidir.
Ba cheart an méid atá sna Topaicí a fhorbairt chun cabhrú le daltaí Iéargas a fháil a litríocht agus ar chultúr na Gaeilge.
N.B. Déantar a thuilleadh soiléirithe ar an tsí ina bhféadfaí na topaici seo a ionramháil sna Treoirlínte a ghabhann leis in siollibas seo.
Rangú na dTopaici
- An Dalta féin agus a Thimpeallacht
- Cúrsaí Scoile agus Oibre
- An Ghaeilge Timpeall Orainn
- Saol an Duine Óig
- Na Meáin Chumarsáide
- Ábhair eile a gcuireann daltaí spéis iontu.
Saothrú Feidhmiúil
Seo thíos samplaí d'fheidhmeanna úsáide teanga a d'fhéadfaí a chomhlíonadh le bheith páirteach i ngníomhafochtaí teanga bunaithe ar na topaicí éagsúla agus a bhféadfaí suimh chumarsáide agus idirbheartaíochta a bhunú orthu sa seomra ranga. Ní liosta iomlán críochnúil atá anseo, agus níl bac af mhúinteoirí cinn eile nach iad a mholadh agus a úsáid. Cuirtear an fhorbairt teanga ón Teastas Sóisearach in iúl trí na heiseamláid, mar a bhfuil noda agus Iéirlu chomh maith ar an leibhéal oiriúnach teanga.
- An Dalta Féin agus a T(h)impeallacht
Spriocanna
Bheith inniúil ar thuiscint a bhaint as cineálacha éagsúla Gaeilge labhartha agus Scríofa bunaithe ar réimsí cumarsáide a bhaineann leis an ábhar seo.
Bheith inniúil ar labhairt go muinfneach i ngnáthshufomhanna cumarsáide a bhaineann leis an teaghlach agus leis an timpealtacht - comhráite (rólaithris), cur síos a dhéanamh, moltaf a dhéanamh, roghanna a chur in iúl, pi~ teoranta a dhéanamh, sri.
Bheith ábalta tascanna scrfbhneoireachta bunaithe ar an ábhar seo a chur i gcrích.
| Topaic | Feidhm Úsáide | Eiseamláiri |
| 1.1 An Teaghlach | (a) Cur in aithne | Bhí rué ag caint leat faoi mo dheartháir - sin é thall ansin e. |
| | | Ba mhaith liom tú a chur in aithne do Phól. |
| | | Cé hé an boc/diabhal sin? |
| | (b) Sonraí pearsanta a thabhairt | Táimid ag cur fúinn ar imeall Çn bhaile. |
| | | Níl rnórán a d'fhéadfaí a rá faoin áit féin. |
| | | Ní mhaireann m'athair. |
| | (c) Cur síos a Iorg/thabhairt | Is dlíodóir í mo mháthair. |
| | | Rugadh Daid i Manchain ach d'aistrigh sé go hEirinn tar éis dó Mam a phósadh. |
| | | Cár rugadh thú? |
| 1.2 Áit Chónaithe | (a) Cur sios a Iorg/ thabhairt | Cén cineál áite í sin? Ni fhéadfá gearán a dhéanamh faoin áit. |
| Topaic - i | Feidhm Usalde | Eiseamláiri |
| | (b) Treoracha a thabhairt | Ar dheis uait ansan. Cas faoi dheis ag an gcrosaire. |
| | | Tá sé dfreach timpeall an chúinne/choirnéil uait. |
| | (c) Tuairimí a nochtadh | Déarfá gur áit iargúlta í. Measaim gur áit aoibhinn í. |
| | (d) Amhras a léiriú | Meas tú? Do bharúil? N'fheadar. |
| | (e) Gearán a dhéanamh | Níl ár ndóthain áiseanna againn. Níl oiread is club óige ann! |
| 1.3 Cairde | (a) Cur in aithne | Feic 1.1 a. |
| | (b) Coinne a shocrú | An mbeifeá sásta bualadh liom anocht ag a deich a chlog? |
| | | Buailfidh mé leat ag a seacht. |
| | (c) Tréithe a chur in iúl. (Cur síos a dhéanamh) | An rud a chuireann isteach orm faoi ná go bhfuil sé an-leithleasach. |
| | | Is duine an-bhródúil é. |
| | (d) Geallúint a thabhairt | Tig leat brath orm. Beidh mé ann, cinnte. |
| | (e) Cuireadh a thabhairt | An dtiocfaidh tú go dtí an dioscó in éineacht liom? An bhfuil tú ag teacht? |
| Topaic | Feidhm Úsáide | Eiseamláiri |
| | (tí) Rud(ai) a iarraidh ar dhuine | An ndéanfá gar dom?
An ndéanfá rud orm? |
| | (g) Comhairle a thabhairt | Mholfainn duit gan dul leis. |
| | | Tá sé chomh maith agat é a dhéanamh. |
| | (h) Mothúcháin a nochtadh | Cuireann Darach fearg orm. |
| | | Bhi mé ar mire le háthas. |
| 1.4 Caitheamh Aimsire | (a) Cur sios a Iorg is a chur in iúl | Cén caitheamh aimsire atá agat? |
| | | Cad é/Céard é an caitheamh aimsire is fearr leat? |
| | | Taitnfonn cispheil liom. |
| | | Táim craiceáilte i ndiaidh ceoil/faoi cheol |
| | (b) Spéis nó suim a nochtadh | Tá an-suim go deo agam sa cheol sin. |
| | | Ceannaím a Ián irisí. |
| | | Féachaim go minic ar shraithdhrámaí. |
| | | Féachaim ar fhíseáin ag an deireadh seachtaine go hiondúil. |
| | (c) Rogha a chur in iúl | B'fhearr liom dul ag snámh. |
| | | Is fearr liom an pheil mlle uair ná é. |
| Topaic | Feidhm úsáide | Eiseamláiri |
| | (d) Treoracha a thabhairt | Caith chugam an liathróid. |
| 1.5 Airgead | (a) Fiafrai | Ná cuir ar forail é.
Cé mhéad atá ar X?
An mór atá ar X? |
| | (b) Cur síos a dhéanamh | Is fiú X a cheannach. Thug m~ £5 air. |
| | | Nior thug mé ach £2 air. |
| | (c) Earrai a dhíol is a cheannach | Tabhair dom an ceann sin,
An gceannóidh tú uaim é? |
| | (d) Cuntas a oscailt i mbanc, in oifig an phoist nó i gcumann creidmheasa. Airgead a chut isteach is a tharraingt amach | Ba mhaith liom cuntas a oscailt. Teastafonn uaim £10 a tharraingt amach ~n/as an gcuntas seo. |
2. Cúrsai Scoile agus Oibre
Baineann cúrsai scoile agus fostaíochta go dlúth le saol an duine óig. Ba cheart gach deis a thabhairt do dhaltaí, mar sin, labhairt faoi ha cúrsaf seo i ngnáthshufmh chumarsáide s a rang, agus a gcuid tuairimi, fadhbanna sri. a nochtadh agus a mhalartú ar a chéile.
Spriocanna
Bheith inniúil ar thuiscint a bhaint as cineálacha éagsúla Gaeilge labhartha agus scríofa bunaithe ar an ábhar seo.
Bheith ábalta labhairt go muinfneach i ngnáthshufmh chumarsáide ar scoil agus ar Iáthair na hoibre, agus plé a dhéanamh ar chúrsai scoile agus ar shlite beatha.
Bheith inniúil ar thascanna scrfbhneoireachta a chomhlfonadh bunaithe ar an ábhar seo.
| Topaic | Feidhm Úsáide | Eiseamláiri |
| 2.1 Ábhair scoile a qus scrúduithe | (a) Cur síos a lorg is a thabhairt | Tá seacht n-ábhar ar siúl agam.
Tá Béarla suimiúil. |
| | (b) Tuairim a nochtadh is a Iorg | Ceapairn go bhfuil sé suimiúil.
Cad é do bharúil faoi? |
| | (c) Leithscéal a ghabháil | Tá brón orm faoi bheith déanach.
Gabhaim pardún agaibh. |
| | (d) A rá go nó nach bhfuil rud éigin ar eolas agat. | Níl mórán eolais agam faoi ....
Níor chuala mé riamh faoi .... |
| | (e) Rogha a chur in iúl | B'fhearr liom Béarla ná Stair.
Tá an Fhraincis nfos suimiúla. |
| | (f) Cabhair a iarraidh | An féidir leat cabhrú/cuidiú liom? |
| | (g) Easpa tuisceana a chur in iúl. | Ni thuigim é sin.
Ni féidir liom/Ni thig liom é sin a thuiscint. |
| 2.2 Rialacha | (a) Treoracha a thabhairt agus a thuiscint. | níl cead tabac a chaitheamh. |
| | (b) Tuairim a nochtadh | Tá ciall leis an dail sin.
Lufonn sé sin le réasún. |
| | (c) Leithscéal a ghabháil | Ni raibh fúm cur isteach ort.
Brón orm cur isteach oraibh. |
| 2.3 An Triú Leibhéal | (a) Rogha a chur in iúl | B'fhearr liom dul go dtí an Coláiste Réigiúnach.
Tá sé ri(os gaire dom. |
| | (b) Spéis a nochtadh | Tá suim agam san fheirmeoireacht.
Taitnionn s é liom bheith ag obair amuigh faoin aer.
Ní thaitneodh obair oifige liom. |
| Topaic | Feidhm Úsáide | Eiseamláiri |
| | (c) Cur síos a thabhairt | Tá cúrsa an-mhaith i nGaillimh.
Tá sé ar intinn/aigne agam teastas a bhaint amach sa data bliain.
Cúrsa tri bliana atá ann. |
| | (d) Comhairle a Iorg is a thabhairt | An molfá dom an cúrsa seo a dhéanamh? |
| | (e) Dóchas a chur in iúl | Tá súil agam go bhfaighidh m~ na pointf, ach tá m~ in amhras. |
| 2.4 Cúrsai Oibre | (a) Rogha a chur in iúl | B'fhearr liom bheith ag obair amuigh faoin aer. |
| | (b) Cur síos a Iorg is a thabhairt | Is gruagaire tusa le fada. An bhféadfá insint dom faoin sórt oibre a dhéanann tú? |
| | (c) Treoracha a thabhairt agus a thuiscint. | Freagair an fón, le do thoil.
An rachfá amach sa veain chun iad a bhailiú? |
| | (d) Beannú ar an bhfón. | Seo Trá U 21431. |
| | (e) Teachtaireachtai a thógáil | An bhféadfainn teachtaireacht a thabhairt di?
Dúirt tú gur mhaith leat bualadh leis inniu ara tri. |
| Topaic | Feidhm Úsáide | Eiseamláiri |
| | (f) Teachtaireachtaí a chur ar aghaidh | Ghlaoigh Mac Uí Shé agus dúirt sé nach mbeadh sé ag an gcruinniú.
Dúirt sí gur mhaith Iéi bualadh leat inniu ag a trí.
Tá moill air sa trácht.
Chuir an garáiste ordú eile chugainn. |
| | (g) Leithscéalta a ghabháil | níl sí san oifig faoi áthair.
NíI sé anseo inniu; tá sé tinn.
Beidh sí chugat gan mhoill.
An dteastafonn uait labhairt le duine ar bith eile? |
| | (h) Ceisteanna a chut | An bhfuil cead agam an veain a thiomáint?
Conas a úsáideann tú/úsáidtear an gléas seo?
An gá dom ragobair a dhéanamh? |
3. An Ghaeilge Timpeall Orainn
Ba chóir a oiread agus is féidir den teanga bheo atái dtimpeallacht ha ndaltaí a úsáid chun iad a spreagadh chun foghlama. D'fhéadfaf leas a bhaint as na Topaicí atá luaite leis an ábhar seo chun tuiscint na ndalta[ ar an gcultúr Gaelach a shaibhriú agus a dhoimhniú.
Spriocanna
Bheith inniúil ar thuiscint a bhaint as cineálacha éagsúla Gaeilge labhartha agus scriofa bunaithe ar an ábhar seo.
Bheith ábalta plé teoranta a dhéanamh ar thuairimf i leith na teanga agus an chultúir. Bheith in ann déileáil le sufmh chumarsáide Gaeilge.
Bheith ábalta tascanna scrfbhneoireachta bunaithe af an ábhar seo a chur i gcrfch i sir ghrádaithe, theoranta.
| Topaic | Feidhm Úsáide | Eiseamláiri |
3.1 An Ghaeilge
Timpeall orainn | (a) Cur síos a lorg is a thabhairt | Labhrafonn siad Gaeilge sa bhaile.
Nach ón nGaeltacht duitse? |
| | (b) Tuairim a nochtadh | Is breá liom "Ecu, Ecu!"
Tá an ghráin dhearg agam aí _____
Ní maith liom é beag ná mór. |
| | (c) Spéis a nochtadh | Ba mhaith liom bheith in ann port a sheinm.
Tá na scéalta béaloidis sin an-spéisiúil. |
| | (d) Inniúlacht a chur in iúl | Tá mo chuid Gaeilge ag dul i bhfeabhas de réir a chéile.
Tá neart Gaeilge ag an gcailfn sin. |
| Topaic | Feidhm Usatde | Eiseamláiri |
| 3.2 An Ghaeilge ar ha meáin | (a) Cur síos a dhéanamh | Is clár cúrsaí reatha é. |
| | (b) Tuairim a nochtadh | Is doigh liom/Measaim/Is é mo bharúil gur clár maith é sin, ach tá clár maith eile ar Chuala mé Seapánach ar an gclár sin ag labhairt Gaeilge.
Nach raibh s é sin sulm Luíl. |
| 3.3 An Ghaeilge a qus Féiniúlacht | (a) Fiafraí | An fiú do dhuine Gaeilge bheith aige/aici? |
| | (b) Seasamh a ghlacadh | Bheinn féin go Iáidir i
bhfábhar/ar son na teanga. Cur amú ama ar fad is ea é! |
| | (c) Cur síos a lorg is a thabhairt | Is cuid dár n-oidhreacht í. An labhráitear Gaeilge anseo? Än bhfuil aon chraobh den Chonradh ann? An bhfuil eagrais Ghaeilge anseo? |
| 3.4 An Ghaeltacht | (a) Lóistfn a chur in áirithe | An mbeadh Ióistfn agat don triúr againn? |
| | Áit ar chúrsa a chur in áirithe | Ba mhaith liom seomra a chur in áirithe don deireadh seachtaine. An bhfuil aon áit fágtha ar an gcúrsa? |
| Topaic | Feidhm Úsáide | Eiseamláiri |
| | (b) Our sios a dhéanamh | ls áit iontach i, Tá saol dian againn anseo. Tá stiúideo Raidió na Gaeltachta thall ansin. D'oscail siad monarcha nua anseo trf bliana ó shin. Bionn céili/dioscó ar siúl gach deireadh seachtaine. |
| | (c) Easpa tuisceana a chur in iúl | Ni thuigim céard is bri le .... Tí blas an-láidir ar a cuid cainte. |
| | (d) Ag iarraidh ar dhuine rud a athrá | Aris, le do thoil, Céard é féin?/cad é a dúirt tú? |
| 3.5 An Ghaeilge a qus Teangacha Eile | (a) Eolas a Iorg is a thabhairt | An mó teanga atá san Aontas Eorpach? Tá an focal sin cosúil leis an bhfocal Gearmáinise. Cé acu is deacra, an dóigh leat, Gaeilge n~ Fraincis? |
| | (b) Comparáid a dhéanamh | Tá an foclóir nios casta. Tá an ghramadach nios deacra. Tá an Ghaeilge nios fusa. |
| | (c) Tuairisc a thabhairt | Tá teanga dá gcuid féin ag muintir ha Catalóine. Ar nós na Gaeilge, is teanga Cheilteach i an Bhriotáinis. Chloisfeá Breatnaigh ag labhairt Breatnaise ag na cluichf rugbaf i mBaile Átha Cliath. |
4. Saol an Duine Oig
Is breá le daoine óga pi~ a dhéanamh ar an saol thart timpeall orthu. Ba chóir cabhrú leo é sin a dhéanamh i gcomhthéacs na Gaeilge chomh maith tri shuimh chumarsáide a chruthú a mheallfadh lad chun a gcuid tuairimf, fadhbanna sri. a nochtadh dá chéile.
Spriocanna
Bheith inniúil ar thuiscint a bhaint as cineálacha éagsúla Gaeilge labhartha agus scriofa bunaithe ar an ábhar.
Bheith ábalta tuairimi a nochtadh faoi shaol an duine óig inniu agus plé teoranta a dhéanamh orthu.
Bheith ábalta tascanna scribhneoireachta a chomhlionadh agus úsáid chliathánach á baint as ábhar na dtopaid seo,
| Topaic | Feidhm Úsáide | Eiseamláiri |
4.1 Caitheamh Aimsire Saol Sóisialta | (a) Cur síos a lorg is a thabhairt | An mbeidh cluiche ann amárach? Eagrafonn an scoil dioscó ag deireadh gach téarrna. An bhfuil airgead agati gcomhair na ceolchoirme? Bhi rué ag feitheamh sa scuaine óna sé ar maidin chun an tic~ad a cheannach. NiI go leor áiseanna ann. |
| 4.2 Cultúr Daoine óga | (a) Cur sios a dhéanamh is a lorg | Cad sórt/cineál éadai a bhf á gcaitheamh aici? D'eisigh siad albam nua an tseachtain seo caite. Tá an ceol sin gránna. |
Ceol, Spórt,
Faisean,
Ceolchoirmeacha,
Irisi, Scannáin,
Fiseáin, Cluichi
Riomhaireachta. | (b) Tuairimi a nochtadh | Ni raibh an scannán thar mholadh beirte. Bhi an cheolchoirm go hiontach. |
| 4.3 Faisean | (a) Tuairim a nochtadh | Ni chaithfinn bróga mar sin. Tagann sé duifi Tá sé sin an-fhaiseanta. |
| | (b) Cur sios a thabhairt | Tá line cnaipi ann. Tá striocai bána ag gabháil trid. Go maire is go gcaithe tú éi |
| 4.4 Creideamh agus Cúrsai Córa | (a) Tuairim a nochtadh | Cuireann sé dfomá/fearg orm go bhfuil .... Tá gorta fós ann. Goilleann an bochtanas orm. |
| 4.5 An Timpeallacht | (a) Tuairim a nochtadh | Tá rué iontach buartha faoin truailliú san abhainn. Tá an clós salach aris. |
| | (b) Réiteach a thairiscint | Pioc suas é! Caith sa bhosca bruscair é. Ba chóir dó X Y a dhéanamh. |
| Topaic | Feidhm Usáide | Eiseamláiri |
| 4,6 Fostaiocht agus Dfihostaiocht | (a) Tuairim a nochtadh | Cuireann sé isteach orm. Tá mo dheartháir as obair le fada; níl s é sin ceart ná cóir. Tá an locht ar .... |
| | (b) Réiteach a thairiscint | B'fhiú triail a bhaint as X Y. B'fhearr .... a dhéanamh. |
| 4.7 Imirce | (a) Miniú a Iorg is a thabhairt | Téann gach duine/achan duine/chuile dhuine anseo go Meiriceá. |
| | (b) Tuairim a nochtadh | Is mór mar a ghoilleann sé orm. Nil sé sin ceart ná cóir. |
| 4.8 Alcól, Tabac, Drugai agus Cúrsai Sláinte | (a) Tuairim a nochtadh | Nil dealramh ar bith leis sin. níl cuma ná caoi air. Is galar maffach é SELF. |
| 4.9 Foréigean agus Coireanna | (a)Tuairim a nochtadh | Tá sé scéiniúil. Bheadh eagla orm dá mbeinn ann. |
| | (b) Réiteach a thairiscint | B'fhearr fanacht tamall eile. |
5. Na Meáin Chumarsáide
Spriocanna
Bheith inniúil ar thuiscint a bhaint as cineálacha éagsúla Gaeilge labhartha agus Scríofa a mbeadh baint acu leis an ábhar seo.
Bheith ábalta tuairim a nochtadh agus plé teoranta a dhéanamh ar an ábhar.
Bheith ábalta téacsanna scrfbhneoireachta a chur le chéile agus úsáid chliathánach á baint as ábhar na dTopaicí seo.
| Topaic | Feidhm úsáide | Eiseamláid |
| 5.1 Raidió agus Teilifis | (a) Tuairim a nochtadh is a Iorg | Céard i do thuairim faoi?
Cad i do thuairim faoi?
Cad é do bharúil faoi? Drochscéalta ar fada bhfonn ann, dar liom. Ar éist tú leis an gclár aréir? |
| 5.2 .Nuachtáin agus Irisi | | Cuireann sé déistin orm. |
| 5.3 Fadhbanna na Tire | | Tá sé scannallach, |
| 5.4 Cúrsai Náisiúnta agus Idirnáisiúnta | (b) Mothúcháin a nochtadh | Táim ar buile leat. Bhi lúcháir orm nuair a chuala rué .... |
| | (c) Easpa suime a Iéiriú | Tá mé ró-ghafa. Tá mé róbhroidiúil. Ni bhionn an t-ara agam bheith ag féachaint ar an teilifis. |
| | (d) Réiteach a thairiscint | Is é leigheas a bheadh agamsa air ná .... |
6. Ábhair Eile a gCuireann daltaí Spéis Iontu
Ba chólr saothrú feidhmiúil ar aon dul lena bhfuil déanta anseo a dhéanamh ar thopaic ar bith eile a gcuireann daltaí spéis inti.
Tá liosta cuimsitheach tagartha de thopaicf le fáil in Aguisin III. Tá an liosta seo á sholáthar chun go bhféadfadh múinteoirf saothrú breise a dhéanamh orthu le daltaí, ag cur a raon cumais/spéise san áireamh, le n-iad a spreagadh agus a leibhéil teanga a fhorbairt.
N.B. Déantar tagairt aris d'ionramháil chumarsáideach na dtopaici sna Treoirllinte a ghabhann leis an Siollabas seo.
Aguisin I
Gnáthleibhéal: Scrúdú na hArdteistiméireachta, 1997, 1998, 1999
(a) Prós Dualgais: An Cnuasach
- C/ann Uisnigh (Séamus Ó Searcaigh)
- An Phiast (Sile Ni Chéileachair) nó Inion Ri na Cathrach Deirge (Angela Bourke)
- Mise Mé Féin (Ich. 5-12) (Siobhán Nio Shúilleabháin)
- Seal le Siomón (Ich. 107-113) (Seán Ó Riain)
- Deoraiocht (Caibidil I, II, III) (Pádraic Ó Conaire)
(b) Prós a roghnóidh an múinteoir
*lna theannta seo, ni mór do mhúinteoirí an oiread céanna ara laghad d'ábhar oiriúnach elle próis a roghnú agus a shaothrú lena gcuid daltaí.
* Déantar tuilleadh soiléirithe ar an roghnú seo sna Treoirlinte a ghabhann leis an Siollabas seo.
Aguisin II
Gnáthleibhéah Scrúdú na hArdteistiméireachta, 1997, 1998, 1999
(a) Dánta Dualgais: An Cnuasach
- "A Ógánaigh an Chúil Cheangailte" (Amhrán)
- "Géibheann" (Caitlfn Maude)
- "Cártai Poist" (Louis de Paor)
- "Éiceolai (Biddy Jenkinson)
- "Fothrach Tri Mfn na Craoibhe" (Cathal Ó Searcaigh)
(b) Dánta a roghnóidh an múinteoir:
* lna theannta seo, nf mór do mhúinteoiri an oiread céanna de dhánta oiriúnacha eile a roghnú agus a shaothrú lena gcuid daltaí.
* Déantar tuilleadh soiléirithe ar an roghnú seo sna Treoirlinte a ghabhann leis an Siollabas seo,
Aguisin III
Gnáthleibhéal: Liosta na dTopaici
- An Dalta Féin
An teaghlach
Gnáthshaol an teaghlaigh
Teaghlaigh éagsúla - Áit Chónaithe
An teach agus obair an ti
An tuath agus an chathair
An chomharsanacht agus comharsana - An Scoil agus Cúrsai Oideachais
Ábhair scoile
Múinteoiri
Cineálacha éagsúla scoileanna
Rialacha agus éide
Scrúduithe
Oideachas triú leibhéal
Oiliúint ghairmiúil
Cúrsai oideachais
Scoileanna speisialta - Cairdeas
Tréithe an duine
Na mothúcháin phearsanta
Buanna agus Iochtanna an duine - Ceol
Cineálacha éagsúla ceoil
Uirlisi
Bannai, amhránaithe, grúpai
Na cairteacha Lirici - Spórt
Spóirt foirne
Spóirt aonair
Cumainn agus clubanna - Caitheamh Aimsire
Scannáin
Léitheoireacht
Cluichi
Ceol - An Ghaeilge
An Ghaeilge timpeall orainn
An Ghaeltacht agus canúinti
An Ghaeilge sna meáin chumarsáide
Athbheochan na Gaeilge
An Ghaeilge agus féiniúlacht
An Ghaeilge thar lear
An Ghaeilge agus teangacha neamhfhorleathana eile
Na heagrais Ghaeilge
Raidió na Gaeltachta
Teilifis na Gaeilge - Na Meáin Chumarsáide
Na nuachtáin agus iris
An teilifis An raidió (áitiúil)
Cineálacha clár teilifise - Saol na hOibre
Slite beatha éagsúla
Obair pháirtaimseartha
Agallaimh - Taisteal agus Teangacha
Córais agus córacha iompair
Tiortha eile; eisimirce
An Eoraip
Tiomáint
Rialacha bóthair
Timpisti - An Aimsir
An aimsir in Éirinn
Na séasúir
An aimsir i dtiortha eile - Daoine ar Leith
Daoine faoi éalaing Áiseanna - Creideamh agus Eitic
Creideamh in Eirinn anois
Féilte in Éirinn agus i dtfortha elle
Reiligiúin éagsúla
An creideamh agus cúrsaf córa
Saoirse agus cearta daonna - Cultúr
Cultúr na hEireann
Ceol agus amhráin traidisiúnta
An lucht taistil agus cultúr
Litríocht
Dánlanna, amharchlanna, iarsmalanna - Fadhbanna an Duine Oig
Dfihostafocht
Andúileachas
Foréigean
Coireanna agus Coirpigh
Bochtanas - Tionsclafocht
Feirmeoireacht lascaireacht
Turasóireacht
Monarchana - An Timpeallacht
An timpeallacht aitiúil
Caomhnú ha timpeallachta
Truailliú - Cúrsai Náisiúnta aflus Idirnáisiúnta
An tsfocháin
Cogadh
Arm na hÉireann
An tuaisceart
An pholaitfocht
An tAontas Eorpach - An Státchóras
An Stát
Bunreacht na hEireann
Toghcháin - Airgead
Coigilt Pá agus tuarastal - Faisean
Cineálacha éagsúla éadai
Fógraiocht - Bia agus Sláinte
Cineálacha bia
Béill agus cócaireacht
Baill an choirp
Tinneas agus galair
SElF - Laethanta Saoire
Laethanta saoire in Éirinn agus thar lear
Obair pháirtaimseartha
Turasóirí - Abhair eile a gcuireann an dalta spéis iontu.